اقامت ترکیه: انواع، مدارک لازم، درخواست و تمدید

آخرین به‌روزرسانی: 8 اکتبر 2026. این صفحه بر اساس متن‌های فعلی قانون شماره 6458 و Uygulama Yönetmeliği (آیین‌نامه اجرایی آن) در mevzuat.gov.tr، صفحه پرسش‌های متداول اقامتِ Göç İdaresi Başkanlığı (ریاست اداره مهاجرت ترکیه) و فهرست‌های مدارک e-İkamet از نو نوشته شده است.

اجازه اقامت (ikamet izni؛ در زبان روزمره ترکی oturma izni یا oturum) مجوزی است که هر خارجی که بیش از مدتی که ویزا یا معافیت از ویزا به او می‌دهد، یا بیش از 90 روز در ترکیه می‌ماند، ناچار است آن را بگیرد (ماده 19/1 قانون 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu، یعنی قانون اتباع خارجی و حمایت بین‌المللی شماره 6458، به اختصار YUKK). اصل بر این است که درخواست به کنسولگری ترکیه در کشوری که خارجی در آن به سر می‌برد داده شود (ماده 21/1)؛ اگر در ترکیه هستید، در مواردی که ماده 22 برشمرده می‌توانید از طریق e-İkamet (سامانه آنلاین درخواست اقامت) به il göç idaresi (اداره مهاجرت استان) درخواست بدهید. برای تمدید اقامت موجود، درخواست 60 روز مانده به پایان اعتبار باز می‌شود و در هر حال باید پیش از پایان مدت ثبت شود (ماده 24/2).

چه کسانی به اقامت ترکیه نیاز دارند و چه کسانی معاف‌اند؟

اگر قرار است بیش از 90 روز یا بیش از مدتی که ویزای شما اجازه می‌دهد در ترکیه بمانید، باید اجازه اقامت بگیرید؛ سفرهای کوتاه‌تر با ویزا یا معافیت از ویزا انجام می‌شود. اقامتی که از خارج از کشور گرفته شده، اگر ظرف شش ماه استفاده از آن آغاز نشود، اعتبارش را از دست می‌دهد (ماده 19/1؛ ماده 19/5 آیین‌نامه).

قانون برخی از خارجی‌ها را از گرفتن اجازه اقامت معاف کرده است. به ترتیب ماده 20/1 این افراد عبارت‌اند از:

• کسانی که با ویزا یا بدون ویزا برای حداکثر نود روز آمده‌اند، در طول مدت ویزا یا معافیت؛
• دارندگان Vatansız Kişi Kimlik Belgesi (کارت شناسایی افراد بدون تابعیت)؛
• مأموران دیپلماتیک و کنسولی شاغل در ترکیه و آن دسته از اعضای خانواده‌شان که Dışişleri Bakanlığı (وزارت امور خارجه ترکیه) معرفی کرده است؛
• کارکنان نمایندگی‌های سازمان‌های بین‌المللی در ترکیه که وضعیتشان با موافقت‌نامه تعیین شده است؛
• کسانی که به موجب موافقت‌نامه‌هایی که ترکیه عضو آن‌هاست از اجازه اقامت معاف شده‌اند؛
• مشمولان ماده 28 قانون 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu (قانون تابعیت ترکیه شماره 5901)، یعنی کسانی که از بدو تولد تبعه ترکیه بوده‌اند و با اجازه خروج از تابعیت ترکیه خارج شده‌اند، و فرزندان و نوادگان آنان تا درجه سوم؛
• دارندگان کارت شناسایی متقاضی حمایت بین‌المللی یا دارنده وضعیت حمایت بین‌المللی؛ این مدارک خودشان جای اجازه اقامت را می‌گیرند (ماده 76/4، ماده 83/2).

کسی که مأموریت دیپلماتیک، کار در سازمان بین‌المللی یا معافیت ناشی از موافقت‌نامه‌اش پایان یافته ولی در ترکیه می‌ماند، باید حداکثر ظرف ده روز به valilik (استانداری) مراجعه کند (ماده 20/2). مجوز کار معتبر (çalışma izni) نیز اجازه اقامت به شمار می‌آید (ماده 27/1)؛ دارنده مجوز کار به شرط پرداخت عوارض اجازه اقامت، سند اقامت جداگانه نمی‌گیرد، اما تاریخ پایان مجوز کار، تاریخ پایان اجازه اقامت او هم هست (ماده 25/1 و ماده 25/3 آیین‌نامه).

انواع اقامت ترکیه: کدام اقامت مناسب وضعیت شماست؟

نوع درست اقامت بر اساس دلیل ماندن شما در ترکیه انتخاب می‌شود: اجازه اقامت به هدف اقامت وابسته است و برای هر خارجی جداگانه صادر می‌شود (ماده 23/1). قانون شش نوع اجازه اقامت برمی‌شمارد (ماده 30/1)؛ مجوز کار بر قانون دیگری تکیه دارد اما جای اجازه اقامت را می‌گیرد. جدول زیر شما را از وضعیتتان به اقامت مناسب، و از آن اقامت به راهنمای تفصیلی می‌رساند.

مدت‌های جدول از قانون گرفته شده‌اند. اما متن فعلی آیین‌نامه برای اقامت کوتاه‌مدت عبارت «هر بار حداکثر برای مدت‌های یک‌ساله» (ماده 28/1) و برای اقامت خانوادگی عبارت «هر بار حداکثر برای مدت دو سال» (ماده 27/1-b) را به کار می‌برد. اداره مهاجرت اعلام می‌کند که اقامت کوتاه‌مدت اصولاً حداکثر برای دو سال داده می‌شود و تعیین مدت در اختیار اداره است؛ یعنی مدتی که درخواست می‌کنید همیشه عیناً داده نمی‌شود.

تفاوت انواع اقامت ترکیه با یکدیگر

• کوتاه‌مدت: قانون این اقامت را به هدف‌هایی که در ماده 31/1 برشمرده محدود می‌کند؛ گردشگری، مالکیت خانه، راه‌اندازی کسب‌وکار و درمان پرکاربردترین آن‌ها هستند. اقامتی که برای دوره زبان ترکی داده می‌شود حداکثر دو بار (ماده 31/3)، و اقامتی که به فارغ‌التحصیل آموزش عالی در ترکیه داده می‌شود یک بار و حداکثر برای یک سال (ماده 31/4) صادر می‌شود. در درخواست از راه خانه، ملک باید مسکونی باشد و برای همین منظور استفاده شود (ماده 28/3 آیین‌نامه)؛ ویژگی‌ها و ارزش ملکی را که مبنا قرار می‌گیرد وزارت تعیین می‌کند (ماده 31/6).
• خانوادگی: به همسر خارجی و فرزند صغیر و تحت تکفلِ شهروند ترکیه، مشمولان ماده 28 قانون شماره 5901، خارجیِ دارای اجازه اقامت، پناهنده یا دارنده حمایت تکمیلی (ikincil koruma) داده می‌شود (ماده 34/1). کودکی که با این اقامت در ترکیه است تا 18 سالگی بدون گرفتن اقامت دانشجویی جداگانه به تحصیل در مقاطع ابتدایی و متوسطه ادامه می‌دهد (ماده 34/4).
• دانشجویی: به دانشجوی آموزش عالی داده می‌شود؛ در مقاطع ابتدایی و متوسطه نیز می‌تواند به کودکی که نگهداری و هزینه‌هایش بر عهده کسی است، با رضایت ولی او، برای مدت‌های یک‌ساله داده شود (ماده 38/1-2). اقامت دانشجویی برای پدر، مادر و دیگر بستگان حق اقامت ایجاد نمی‌کند (ماده 38/3)؛ به گفته اداره مهاجرت، این اقامت برای دانشجوی ویژه (özel öğrenci)، آموزش باز و آموزش از راه دور داده نمی‌شود.
• بلندمدت: به کسی که دست‌کم هشت سال بدون وقفه با اجازه اقامت در ترکیه مانده، یا شرایط تعیین‌شده از سوی وزارت را دارد، از سوی استانداری به صورت نامحدود داده می‌شود (ماده 42/1). دارندگان اقامت بشردوستانه و کسانی که در وضعیت پناهنده، پناهنده مشروط (şartlı mülteci)، حمایت تکمیلی یا حمایت موقت (geçici koruma) هستند، نمی‌توانند به این اقامت منتقل شوند (ماده 42/2).
• بشردوستانه: بدون نیاز به شرایط اقامت‌های دیگر، با تأیید Göç İdaresi Başkanlığı (ریاست اداره مهاجرت، که در قانون Genel Müdürlük نامیده می‌شود) از سوی استانداری داده می‌شود (ماده 46/1). موارد آن در ماده 46/1 به‌صورت حصری آمده است؛ مصلحت عالی کودک، ممکن نبودن اجرای خروج با وجود حکم اخراج یا دیپورت (sınır dışı etme kararı) و طرح دعوا در دادگاه علیه حکم اخراج از جمله آن‌ها هستند. وقتی شرایطی که این اقامت را ضروری کرده بود از میان برود، اقامت لغو می‌شود و تمدید نمی‌شود (ماده 47).
• قربانی قاچاق انسان: برای فراهم کردن دوره بهبود و تأمل، از سوی استانداری برای مدت 30 روز داده می‌شود؛ شرایط اقامت‌های دیگر لازم نیست (ماده 48). اگر امنیت، سلامت یا وضعیت ویژه قربانی ایجاب کند، می‌تواند برای دوره‌های شش‌ماهه تمدید شود و مجموع آن از سه سال بیشتر نمی‌شود (ماده 49/1).

مراحل ویزا و سپس اقامت برای کسانی که دورکاری می‌کنند و قصد دارند با ویزای نوماد دیجیتال (dijital göçebe vizesi) بیایند، جداگانه در صفحه ویزای نوماد دیجیتال و اجازه اقامت توضیح داده شده است.

درخواست اقامت ترکیه کجا ثبت می‌شود: کنسولگری یا اداره مهاجرت استان

قاعده قانون، درخواست از کنسولگری است: خارجی به کنسولگری ترکیه در کشوری که تابعیت آن را دارد یا به‌طور قانونی در آن حضور دارد مراجعه می‌کند (ماده 21/1). کنسولگری پرونده را همراه با نظر خود به اداره مهاجرت می‌فرستد و درخواست حداکثر ظرف 90 روز نتیجه می‌گیرد (ماده 21/4-5). خارجی‌ای که با اقامتِ گرفته‌شده از کنسولگری وارد می‌شود، باید حداکثر ظرف 20 روز کاری از ورود در سامانه ثبت نشانی (adres kayıt sistemi) ثبت‌نام کند (ماده 26/2).

درخواست از داخل ترکیه به استانداری، یعنی به il göç idaresi müdürlüğü (اداره مهاجرت استان)، استثناست. ماده 22/1 این راه را در این موارد باز می‌کند:

• وقتی تصمیم یا درخواست مقامات قضایی یا اداری وجود دارد؛
• در مواردی که ترک ترکیه برای خارجی معقول یا ممکن نیست؛
• در اقامت‌های بلندمدت، دانشجویی، بشردوستانه و قربانی قاچاق انسان؛
• در انتقال از اقامت خانوادگی به اقامت کوتاه‌مدت؛
• برای کودکی که در ترکیه از پدر یا مادرِ دارای اجازه اقامت در ترکیه به دنیا آمده است؛
• در انتقال به اقامتی متناسب با هدف جدید، به این دلیل که دلیل اقامت فعلی پایان یافته یا تغییر کرده است؛
• در درخواست کارکنان دیپلماتیک و سازمان‌های بین‌المللی که معافیتشان پایان یافته، در چارچوب ماده 20/2؛
• در انتقال کسانی که تحصیلات عالی خود را در ترکیه به پایان رسانده‌اند به اقامت کوتاه‌مدت.

آیین‌نامه پیش‌بینی می‌کند که درخواست‌ها به صورت الکترونیکی هم پذیرفته شوند (ماده 19/4 آیین‌نامه)؛ درخواست از داخل ترکیه از سامانه e-İkamet آغاز می‌شود. فهرست مدارک اقامت کوتاه‌مدت اداره مهاجرت، کسانی را که با معافیت از ویزا آمده‌اند و برای نخستین بار در مدت قانونی خود درخواست می‌دهند جداگانه نام می‌برد. درخواست باید پیش از پایان مدت اقامت قانونی شما ثبت شود؛ درخواست کسانی هم که تا ده روز از مدت ویزا، معافیت از ویزا یا اقامت خود تجاوز کرده‌اند پذیرفته می‌شود (ماده 21/2 آیین‌نامه).

چگونه اقامت ترکیه بگیریم؟ درخواست در سامانه e-İkamet قدم به قدم

نخستین درخواست، که در میان مردم «درخواست oturum» نامیده می‌شود، از چهار کار تشکیل شده است: پر کردن فرم e-İkamet، پرداخت عوارض و هزینه کارت، تحویل پرونده در روز نوبت و انتظار برای تصمیم. به گفته اداره مهاجرت، اگر درخواست پذیرفته شود، کارت اقامت به نشانی‌ای که در فرم اعلام کرده‌اید فرستاده می‌شود.

1. نوع اقامت را انتخاب کنید و فرم را پر کنید. در e-ikamet.goc.gov.tr با گزینه «İlk kez ikamet izni başvurusu yapıyorum» (برای نخستین بار درخواست اجازه اقامت می‌دهم) فرم پر و نوبت گرفته می‌شود. نوبت رایگان است؛ اداره مهاجرت صراحتاً اعلام می‌کند که در امور مربوط به خارجیان با اشخاص و شرکت‌های ثالث همکاری نمی‌کند.
2. عوارض (harç) و هزینه کارت (kart bedeli) را پیش از نوبت بپردازید. مبلغ قابل پرداخت پس از تکمیل درخواست در e-İkamet محاسبه می‌شود. برای تعرفه فعلی، معافیت‌ها و روش‌های پرداخت به صفحه عوارض اجازه اقامت و هزینه کارت مراجعه کنید.
3. مدارک را طبق فهرست فرم آماده کنید. مدارک لازم را اداره مهاجرت تعیین می‌کند و در وب‌سایت رسمی خود منتشر می‌کند (ماده 21/1 آیین‌نامه)؛ فهرست مخصوص شما در فرم درخواست و صفحه e-İkamet آمده است.
4. در روز نوبت پرونده را تحویل دهید. اصل بر این است که خود خارجی شخصاً درخواست بدهد؛ نماینده قانونی یا وکیلِ دارای وکالت‌نامه هم می‌تواند این کار را انجام دهد (ماده 21/4 آیین‌نامه). به کسی که درخواستش را کامل کرده، گواهی درخواست اجازه اقامت (ikamet izni müracaat belgesi) داده می‌شود و این گواهی تا نتیجه گرفتن درخواست، حق ماندن در ترکیه را فراهم می‌کند (ماده 21/8 و ماده 21/9-ç آیین‌نامه).
5. به اعلام نقص مدارک ظرف 30 روز پاسخ دهید. اگر اطلاعات و مدارکی که اداره خواسته ظرف سی روز از تاریخ اعلام تکمیل نشود، درخواست از جریان خارج می‌شود (ماده 22/1 آیین‌نامه).
6. منتظر تصمیم بمانید. درخواست حداکثر ظرف 90 روز نتیجه می‌گیرد؛ این مدت از تاریخ تحویل کامل مدارک شروع می‌شود و اگر طولانی‌تر شود به خارجی اطلاع داده می‌شود (ماده 22/2 آیین‌نامه). در جریان بررسی ممکن است با شما مصاحبه شود (ماده 22/3 آیین‌نامه).
7. کارت را بگیرید و نشانی خود را ثبت کنید. خارجی‌ای که اقامت را از داخل کشور گرفته، باید حداکثر ظرف 20 روز کاری پس از تحویل سند، در سامانه ثبت نشانی ثبت‌نام کند (ماده 22/12 آیین‌نامه).

مدارک لازم برای اقامت ترکیه

مدارک مشترک در همه انواع یکسان است: فرم درخواست امضاشده، گذرنامه، عکس بیومتریک، رسید عوارض، بیمه درمانی و مدرک نشانی. مدارک ویژه هر نوع (مانند سند ازدواج، گواهی دانشجویی یا سند مالکیت) به این‌ها اضافه می‌شود. جدول زیر از فهرست‌های مدارک e-İkamet اداره مهاجرت به تاریخ 18 مارس 2025 و از مواد قانون و آیین‌نامه گردآوری شده است.

مدارکی مانند سند ازدواج، گواهی تولد یا گواهی عدم سوءپیشینه که در خارج از ترکیه صادر شده‌اند، با مهر آپوستیل (apostil şerhi) و ترجمه ترکیِ تأییدشده در دفتر اسناد رسمی ارائه می‌شوند؛ در مدارک کشورهایی که عضو کنوانسیون آپوستیل نیستند، تأیید مقامات آن کشور و کنسولگری ترکیه لازم است. به گفته اداره مهاجرت، در اقامت‌های کوتاه‌مدت و دانشجویی برای متقاضیان زیر 18 سال و بالای 65 سال بیمه الزامی نیست؛ اما در اقامت خانوادگی، حامی باید بیمه معتبری بگیرد که همه اعضای خانواده را پوشش دهد.

مدارکی که بسته به نوع اقامت اضافه می‌شوند در صفحه‌های جداگانه به تفصیل آمده‌اند: در اقامت خانوادگی سند ازدواج، مدرک درآمد حامی و گواهی سوءپیشینه؛ در درخواست از راه خانه، سند مالکیت (tapu) و در تمدید، مدرکی که نشان دهد مالکیت همچنان ادامه دارد؛ در اقامت بلندمدت، مدرکی که نشان دهد در سه سال اخیر کمک اجتماعی دریافت نشده است.

تمدید اقامت ترکیه: چه زمانی و چگونه؟

درخواست تمدید اجازه اقامت از روزی که 60 روز به پایان اقامت مانده و در هر حال پیش از روز پایان، از طریق e-İkamet به اداره مهاجرت استان داده می‌شود (ماده 24/2؛ ماده 21/5 آیین‌نامه). به متقاضی سندی بدون عوارض داده می‌شود؛ حتی اگر مدت اقامت تمام شود، با این سند می‌توان تا صدور تصمیم در ترکیه ماند. چون اقامت تمدیدشده از تاریخ پایان اقامت قبلی شروع می‌شود، درخواست زودهنگام باعث از دست رفتن مدت نمی‌شود (ماده 24/3).

زمان درخواست تمدید اقامت

قانون یک بازه درخواست تعیین کرده است: این بازه 60 روز مانده به پایان اعتبار باز می‌شود و در آخرین روز اقامت بسته می‌شود. برای مثال، اگر اقامت شما در 30 ژوئن تمام می‌شود، بازه در اوایل مه باز می‌شود و در 30 ژوئن بسته می‌شود. درخواستی که پس از روز پایان داده شود دیگر تمدید به معنای ماده 24 نیست. اقامت بلندمدت چون نامحدود است تمدید نمی‌شود؛ همه اقامت‌های دیگر مدت‌دار داده می‌شوند و طبق اصول ماده 24 تمدید می‌شوند (ماده 23/1-e آیین‌نامه).

یک حالت هست که لازم نیست منتظر این بازه بمانید: اگر علاوه بر دلیل اقامت فعلی‌تان دلیل تازه‌ای پیدا شده باشد، می‌توانید با اقامت فعلی به ماندن ادامه دهید یا بدون انتظار برای مهلت 60 روزه، از استانداری اقامت جدید بخواهید (ماده 26/3 آیین‌نامه).

تمدید اقامت قدم به قدم

1. تقویم، گذرنامه و بیمه را بررسی کنید. اقامت 60 روز کوتاه‌تر از مدت اعتبار گذرنامه صادر می‌شود (ماده 23/1)؛ اگر گذرنامه شما تا 60 روز پس از مدت درخواستی اعتبار ندارد، یا ابتدا گذرنامه را تمدید کنید یا مدت کوتاه‌تری بخواهید. بیمه هم باید تمام مدت درخواستی را پوشش دهد (ماده 22/13 آیین‌نامه)؛ اداره مهاجرت اعلام می‌کند که در درخواست دوساله می‌توان از بیمه‌نامه 1+1 ساله یا بیمه درمانی عمومی دوساله استفاده کرد.
2. فرم تمدید را در e-İkamet پر کنید. از گزینه «İkamet izni uzatma başvurusu yapıyorum» (درخواست تمدید اجازه اقامت می‌دهم) استفاده می‌شود. به گفته اداره مهاجرت، از 2 مه 2019 در همه استان‌ها تمدید از راه پست انجام نمی‌شود و سامانه نوبت‌دهی اجرا می‌شود؛ باید در روز و ساعتی که در فرم آمده در اداره مهاجرت استان حاضر باشید.
3. گواهی درخواست را بگیرید و تأیید کنید. در درخواست تمدید، گواهی درخواست (müracaat belgesi) به‌طور خودکار از سوی سامانه صادر می‌شود و باید اداره مهاجرت استان آن را تأیید کند. مبنای ماندن شما در دوره انتظار برای تصمیم، همین گواهی است (ماده 24/2).
4. عوارض و هزینه کارت را پیش از تاریخ نوبت بپردازید. به گفته اداره مهاجرت، در همه درخواست‌های نخستین، انتقال و تمدید، عوارض و هزینه کارت باید پیش از نوبت پرداخت شود.
5. مدارک ویژه تمدید را اضافه کنید. طبق فهرست‌های اداره مهاجرت، در درخواست‌های تمدید و انتقال ثبت نشانی الزامی است و مدرک نشانی UETS که از شعب مرکزی PTT گرفته می‌شود خواسته می‌شود؛ در اقامتی که از راه خانه گرفته شده، مدرکی که نشان دهد سند مالکیت همچنان پابرجاست ضمیمه می‌شود. اگر در دوره اقامت نشانی، وضعیت تأهل یا نام در گذرنامه تغییر کرده باشد، باید ظرف 20 روز کاری اعلام شده باشد (ماده 23/2 آیین‌نامه).
6. به نوبت بروید. اگر به نوبت نروید، درخواست بررسی نمی‌شود؛ اگر مدت قانونی‌تان ادامه دارد می‌توانید نوبت جدید بگیرید و اگر تمام شده، به سبب تخلف از اقامت با شما برخورد قانونی می‌شود. اگر تاریخ نوبت پس از پایان اقامت‌تان افتاده باشد، با فرم درخواست تا روز نوبت اجازه ماندن دارید (پرسش‌های متداول اداره مهاجرت).
7. منتظر کارت جدید بمانید. در هر تمدید، سند اقامت جدیدی صادر می‌شود (ماده 23/1-f آیین‌نامه) و مدت جدید از تاریخ پایان اقامت قبلی شروع می‌شود (ماده 24/3).

اگر مهلت تمدید اقامت را از دست بدهید چه می‌شود؟

پس از پایان مدت، ماندن به تخلف تبدیل می‌شود. قانون دو حالت را در بندهای جداگانه تنظیم کرده و نتیجه آن‌ها متفاوت است:

• گذشتن از مدت بدون هیچ درخواستی (ماده 54/1-g): برای خارجی‌ای که از پایان اقامتش، بدون دلیل قابل قبول، بیش از ده روز از مدت اقامت تخلف کند، حکم اخراج صادر می‌شود. آیین‌نامه می‌گوید درخواست‌های داخل ترکیهِ کسانی که تا ده روز از مدت اقامت تجاوز کرده‌اند نیز پذیرفته می‌شود (ماده 21/2). برای مدت تخلف، عوارض جریمه‌دار (cezalı harç) خواسته می‌شود و درخواست کسی که بدهی ناشی از تخلف ویزا یا اقامت قبلی را نپرداخته رد می‌شود (ماده 22/10 آیین‌نامه).
• ماندن پس از رد تمدید (ماده 54/1-j): اگر خارجی‌ای که درخواست تمدیدش رد شده ظرف ده روز ترکیه را ترک نکند، برای او حکم اخراج صادر می‌شود. سندی که در صورت رد یا تمدید نشدن داده می‌شود فقط تا ده روز امکان ماندن می‌دهد (ماده 22/11 آیین‌نامه).

نحوه محاسبه عوارض جریمه‌دار و اینکه خطر ممنوعیت ورود هنگام خروج به چه مدت‌هایی بستگی دارد، در صفحه محاسبه و پرداخت جریمه تخلف ویزا توضیح داده شده است.

تغییر نوع اقامت هنگام تمدید: درخواست انتقال (geçiş başvurusu)

اگر هدف اقامت شما تغییر کرده، تمدید در نوع قبلی درخواست نمی‌شود؛ برای اقامتی متناسب با هدف جدید درخواست انتقال داده می‌شود. اداره مهاجرت اعلام می‌کند که انتقال به نوع دیگر باید به صورت درخواست انتقال انجام شود، نه تمدید؛ قانون نیز اجازه می‌دهد این درخواست از داخل ترکیه داده شود (ماده 22/1-ğ).

• اگر دلیلی که اقامت شما بر آن استوار بود پایان یافته باشد (مانند طلاق، فارغ‌التحصیلی یا پایان کار)، از تاریخ پایان آن دلیل ظرف ده روز برای اقامتی متناسب با هدف جدید به استانداری درخواست می‌دهید و به شما گواهی درخواست داده می‌شود. اقامت فعلی شما از تاریخ از بین رفتن دلیل پایان داده می‌شود (ماده 26/1-2 آیین‌نامه).
• اقامت دانشجویی که فارغ‌التحصیل شده در تاریخ فارغ‌التحصیلی قطع می‌شود و مهلت ده روزه از همان تاریخ شروع می‌شود (ماده 37/2 آیین‌نامه). قانون همچنین مقرر می‌کند که به فارغ‌التحصیلی که ظرف شش ماه از فارغ‌التحصیلی درخواست بدهد می‌توان اقامت کوتاه‌مدت داد (ماده 31/1-i)؛ برای اینکه در اقامت شما فاصله‌ای ایجاد نشود، مبنا قرار دادن مهلت ده روزه راه مطمئن است.
• درخواست اقامتی که خارجیِ دارای مجوز کارِ لغوشده یا پایان‌یافته ظرف ده روز بدهد، در چارچوب ماده 22 رسیدگی می‌شود (ماده 21/6 آیین‌نامه).
• اگر دارنده اقامت دانشجویی شرایط اقامت خانوادگی را به دست آورد، برای او اقامت خانوادگی صادر می‌شود و همچنان از حقوقی که اقامت دانشجویی فراهم می‌کرد بهره‌مند می‌ماند (ماده 26/4 آیین‌نامه).

Danıştay 10. Dairesi (شعبه دهم شورای دولتی ترکیه) در پرونده‌ای که درخواست خارجی برای انتقال از اقامت خانوادگی به کوتاه‌مدت به این دلیل رد شده بود که باید با ویزای متناسب با هدف می‌آمد، حکم ابطال این تصمیم را تأیید کرده است. به نظر این شعبه، برای مراجعه خارجی به استانداری مانع قانونی وجود نداشت و اداره باید به‌طور ماهوی بررسی می‌کرد که آیا شرایط اقامت کوتاه‌مدت فراهم است یا نه (Danıştay 10. D., E. 2016/594, K. 2021/4945, T. 20.10.2021).

رد، تمدید نشدن و لغو اقامت ترکیه: حق ماندن و طرح دعوا در دادگاه

رد درخواستی که از داخل ترکیه داده شده، تمدید نکردن یا لغو اقامت از سوی استانداری انجام می‌شود و به خارجی، نماینده قانونی یا وکیل او ابلاغ می‌شود؛ در ابلاغیه نحوه استفاده از حق اعتراض نیز آمده است (ماده 25). استانداری هنگام تصمیم‌گیری، پیوندهای خانوادگی خارجی در ترکیه، مدت اقامت، وضعیت او در کشور مبدأ و مصلحت عالی کودک را در نظر می‌گیرد و می‌تواند تصمیم را به تعویق بیندازد (ماده 25/1). در صورت تعویق، سندی داده می‌شود که حق ماندن یک‌ماهه می‌دهد و در صورت لزوم ماه به ماه تمدید می‌شود (ماده 22/18 آیین‌نامه).

• حق ماندن: سندی که در صورت رد یا تمدید نشدن داده می‌شود حداکثر ده روز امکان ماندن می‌دهد (ماده 22/11 آیین‌نامه). برای خارجی‌ای که اقامتش لغو شده نیز حکم اخراج صادر می‌شود (ماده 54/1-f).
• دادگاه صالح: به دعوای ابطال، idare mahkemesi (دادگاه اداری) رسیدگی می‌کند (ماده 5/1-a قانون شماره 2576)؛ دادگاه صالح از نظر محلی، دادگاه اداری محل استانداری‌ای است که تصمیم را گرفته است (ماده 32/1 İYUK، یعنی 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu یا قانون آیین دادرسی اداری شماره 2577).
• مهلت طرح دعوا: 60 روز است و از روز پس از تاریخ ابلاغ کتبی شروع می‌شود (ماده 7 İYUK). این مهلت مسقط حق است: دادگاه گذشتن مهلت را در نخستین بررسی خودبه‌خود در نظر می‌گیرد و دعوایی را که در مهلت طرح نشده رد می‌کند (ماده 14/3-e و ماده 15/1-b İYUK).
• آیین ویژه اقامت کوتاه‌مدت: در دعاوی رد و لغو اقامت کوتاه‌مدت، پرونده با ارائه دفاعیه یا گذشتن مهلت دفاع تکمیل می‌شود؛ اگر ابلاغ به نشانی اعلام‌شده ممکن نشود، مدت مذکور در ماده 26/3 İYUK دو ماه اعمال می‌شود؛ برگزاری جلسه دادرسی در اختیار دادگاه است (ماده 31/7، که در 2024 با قانون شماره 7533 افزوده شد).
• توقف اجرا: طرح دعوا به‌خودی‌خود اجرای تصمیم را متوقف نمی‌کند (ماده 27/1 İYUK)؛ برای این کار باید توقف اجرا (yürütmenin durdurulması) جداگانه درخواست شود.
• درخواست دوباره: اگر خارجی‌ای که درخواستش رد یا اقامتش لغو شده ظرف شش ماه دوباره درخواست دهد، از او دلیل تازه‌ای برای درخواست خواسته می‌شود (ماده 21/10 آیین‌نامه). اداره مهاجرت هم اعلام می‌کند که در صورت رد، تا شش ماه نمی‌توان با همان هدف اقامت درخواست داد و اگر مدت قانونی ادامه دارد، می‌توان با هدف دیگری درخواست داد.

کارهایی که در نخستین روزهای پس از ابلاغ رد باید انجام داد در نوشته «اگر اجازه اقامت رد شد چه راهی در پیش است»، و دلایلی که اداره بیش از همه به آن‌ها استناد می‌کند در نوشته «دلایل رایج رد اجازه کار و اقامت» به تفصیل آمده است.

اگر خارج از ترکیه بمانم، اقامتم لغو می‌شود؟

ممکن است لغو شود؛ حد آن بسته به نوع اقامت فرق می‌کند. به جز دلایل خدمت عمومی اجباری، مأموریت، تحصیل یا درمان، اقامت کوتاه‌مدت اگر مجموع ماندن در خارج در یک سال اخیر از 120 روز، و اقامت خانوادگی اگر از 180 روز بیشتر شود لغو می‌شود؛ اقامت بلندمدت هم با ماندن بیش از یک سال پیوسته در خارج لغو می‌شود.

مدت ماندن در خارج در محاسبات انباشتی هم مهم است. طبق قانون، ماندن در خارج که در یک سال مجموعاً از شش ماه یا در پنج سال اخیر مجموعاً از یک سال بیشتر شود، وقفه در اقامت به شمار می‌آید و مدت‌های اقامت پیشینِ کسی که وقفه دارد حساب نمی‌شود (ماده 28/1)؛ در محاسبه مدت پیوسته، نیمی از مدت اقامت‌های دانشجویی و تمام مدت اقامت‌های دیگر حساب می‌شود (ماده 28/2). محاسبه دوره هشت‌ساله در راهنمای اقامت بلندمدت، و محاسبه شرط «پنج سال اقامت پیوسته پیش از تاریخ درخواست» در درخواست تابعیت (ماده 11/1-b قانون شماره 5901) در صفحه 5 سال اقامت و محاسبه مدت ماندن در خارج توضیح داده شده است.

خارجی‌ای که اقامتش به سبب ماندن در خارج لغو شده، هنگام درخواست دوباره همان اقامت ناچار نیست دلیل تازه‌ای ارائه کند. اگر در ترکیه است، می‌تواند ظرف ده روز از ابلاغ لغو درخواست دهد؛ در این صورت عوارض ویزای یک‌بار ورود و عوارض اقامتِ مدتی که از تاریخ لغو تا تاریخ درخواست گذشته، با یک برابر افزایش، یعنی دو برابر، دریافت می‌شود (ماده 21/11-12 آیین‌نامه). درباره خارجی‌ای که اقامتش در زمان حضور در خارج تمام شده، اداره مهاجرت اعلام می‌کند که درخواست‌های اجازه اقامت هنوز از خارج پذیرفته نمی‌شود و باید پس از ورود به ترکیه طبق رژیم ویزای میان دو کشور، به صورت الکترونیکی درخواست داد.

در پرونده‌ای که درخواست اقامت بلندمدت به این دلیل رد شده بود که متقاضی «در یک سال بیش از شش ماه در خارج مانده است»، دادگاه بدوی با این استدلال که از معیار وقفه مذکور در ماده 28 فراتر نرفته و شرایط ماده 43 بررسی نشده، تصمیم را ابطال کرد؛ شعبه دهم Danıştay این حکم را تأیید کرده است (E. 2016/13651, K. 2021/3225, T. 10.06.2021).

ثبت نشانی، تغییر استان و محله‌های بسته

اجازه اقامت به نشانی وابسته است: در اقامتی که از کنسولگری گرفته شده از تاریخ ورود، و در اقامتی که از داخل کشور گرفته شده از تاریخ تحویل سند، ثبت در سامانه ثبت نشانی ظرف 20 روز کاری الزامی است (ماده 26/2؛ ماده 22/12 آیین‌نامه). تغییر نشانی، وضعیت تأهل یا نام یا نام خانوادگی در گذرنامه نیز ظرف 20 روز کاری به استانداری اعلام می‌شود (ماده 23/2 آیین‌نامه)؛ اداره مهاجرت برای تغییر گذرنامه هم همان اعلام 20 روز کاری را می‌خواهد.

خارجی‌ای که به استان دیگری نقل مکان می‌کند، برای گرفتن اقامت جدید در استان مقصد حداکثر ظرف 20 روز کاری درخواست می‌دهد؛ اگر نوع اقامت تغییر نکند سند جدید صادر می‌شود، ولی برای مدتی که عوارض آن پرداخت شده دوباره عوارض گرفته نمی‌شود (ماده 23/3 آیین‌نامه). در جابه‌جایی درون یک استان، اعلام نشانی جدید ظرف 20 روز کاری کافی است و با کارت فعلی می‌توان به ماندن ادامه داد. برای پیامدهای اعلام نکردن، به صفحه اعلام نکردن تغییر نشانی به اداره مهاجرت مراجعه کنید.

اداره مهاجرت اختیار دارد درباره استان‌هایی که به دلیل نظم عمومی یا امنیت عمومی می‌توان در آن‌ها اجازه اقامت داد، ضوابطی وضع کند (ماده 21/15 آیین‌نامه). وضعیت فعلی محله‌هایی که به روی ثبت اقامت جدید بسته‌اند (kapalı mahalle) و نکاتی که هنگام انتخاب نشانی باید رعایت کرد، در صفحه محدودیت محله‌های بسته آمده است. اگر کارت گم شود، دزدیده شود یا فرسوده شود، دوباره صادر می‌شود؛ هزینه سند کامل و عوارض نصف گرفته می‌شود (ماده 23/4 آیین‌نامه). اگر گذرنامه هم گم شده باشد، نحوه به‌روزرسانی سوابق در راهنمای گم شدن گذرنامه توضیح داده شده است.

اگر اقامت شما تمام شده یا غیرقانونی (kaçak) مانده‌اید

اگر پس از پایان مدت اقامت در ترکیه می‌مانید، موضوع دیگر تمدید نیست. ابتدا سه چیز را روشن کنید: چند روز از مدت تجاوز کرده‌اید (آستانه ده روزه ماده 54/1-g)، آیا تصمیم رد، لغو یا حکم اخراجی به شما ابلاغ شده است یا نه، و آیا بدهی پرداخت‌نشده عوارض یا جریمه دارید یا نه.

مقایسه گزینه‌های خروج داوطلبانه، درخواست جدید و ممنوعیت ورود در صفحه نقشه راه خارجی‌ای که غیرقانونی در ترکیه مانده است، و اینکه آیا در وضعیت غیرقانونی می‌توان اقامت گرفت یا نه، در نوشته اقامت در وضعیت غیرقانونی بررسی شده است.

اشتباهات رایج در درخواست و تمدید اقامت

• گذاشتن تمدید برای هفته آخر. ممکن است روز نوبت پس از پایان اقامت بیفتد؛ فرم درخواست تا روز نوبت از شما محافظت می‌کند، اما اگر به نوبت نروید روند رسیدگی به تخلف آغاز می‌شود.
• سرپوش گذاشتن بر تغییر هدف با تمدید. در تغییر دلیل اقامت، مانند طلاق، فارغ‌التحصیلی یا پایان کار، به جای تمدید درخواست انتقال لازم است و مهلت ده روزه جاری می‌شود.
• بی‌توجهی به ثبت نشانی و UETS. در تمدید و انتقال ثبت نشانی الزامی است؛ کارت شما هم به نشانی‌ای که در فرم اعلام کرده‌اید فرستاده می‌شود.
• پول دادن به واسطه. نوبت رایگان است و اداره مهاجرت با اشخاص ثالث کار نمی‌کند؛ فقط نماینده قانونی یا وکیلِ دارای وکالت‌نامه می‌تواند به نام شما درخواست بدهد.
• اجازه اقامت را مجوز کار پنداشتن. همان‌طور که فهرست‌های مدارک اداره مهاجرت یادآوری می‌کنند، اجازه اقامت حق کار نمی‌دهد؛ برای خارجی‌ای که مشخص شود بدون مجوز کار کار می‌کند حکم اخراج صادر می‌شود (ماده 54/1-ğ).

مبانی قانونی و منابع

• 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (قانون اتباع خارجی و حمایت بین‌المللی شماره 6458)، مواد 19، 20، 21، 22، 23، 24، 25، 26، 27، 28، 30، 31، 32، 34، 38، 42، 43، 45، 46، 47، 48، 49، 54، 76، 83 — mevzuat.gov.tr
• Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik (آیین‌نامه اجرایی قانون اتباع خارجی و حمایت بین‌المللی)، مواد 19، 21، 22، 23، 25، 26، 27، 28، 29، 33، 37، 39 — mevzuat.gov.tr
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (قانون آیین دادرسی اداری شماره 2577)، مواد 7، 14، 15، 27، 32 — mevzuat.gov.tr
• 2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun (قانون تشکیل و وظایف دادگاه‌های اداری منطقه‌ای، دادگاه‌های اداری و دادگاه‌های مالیاتی شماره 2576)، ماده 5 — mevzuat.gov.tr
• 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu (قانون تابعیت ترکیه شماره 5901)، ماده 11 — mevzuat.gov.tr
• Göç İdaresi Başkanlığı، İkamet — Sıkça Sorulan Sorular (اداره مهاجرت، اقامت — پرسش‌های متداول) — goc.gov.tr
• Göç İdaresi Başkanlığı، Kısa Dönem İkamet İzni Başvurularında İstenen Belgeler (مدارک لازم در درخواست‌های اقامت کوتاه‌مدت) (18.03.2025) — e-ikamet.goc.gov.tr
• Danıştay 10. Daire, E. 2016/594, K. 2021/4945, T. 20.10.2021
• Danıştay 10. Daire, E. 2016/13651, K. 2021/3225, T. 10.06.2021