Kaçak yabancılara af var mı? Ev hizmetleri izni

Kaçak duruma düşen yabancıların en çok sorduğu soru af olup olmadığıdır. Kısa cevap: genel bir af yoktur, ancak ev hizmetlerinde çalışacaklar için dar bir yol vardır.

Kaçak yabancılara af var mı?

Hayır. Türkiye'de ikamet veya vize süresini aşmış yabancıların tamamını kapsayan, koşulsuz bir af düzenlemesi bulunmamaktadır. "Af çıktı" başlıklı içerikler bu uygulamayı olduğundan geniş gösteriyor.

Var olan şey bir af değil, bir istisnadır: ev hizmetlerinde çalışacak yabancılar için, yurt içinden çalışma izni başvurusu yapılmasına imkân tanıyan dar bir uygulama. Dayanağı bir kanun değil, Göç İdaresi Başkanlığı'nın 08.10.2024 tarihli ve 300694 sayılı Genelgesidir. Dayanağın genelge olması önemlidir: genelge kanun gibi herkese hak doğurmaz, idarenin uygulamasını yönlendirir ve değiştirilebilir. Af ile istisna arasındaki fark önemlidir, çünkü af herkese ve kendiliğinden uygulanır; istisna ise yalnızca şartları taşıyanlara ve idarenin değerlendirmesiyle uygulanır.

Bu ayrımı bilmeden yapılan başvuru, ret ve buna bağlı olarak yeni bir idari işlem riski doğurur.

Ev hizmetleri ne demek, kimler kapsama girer?

Ev hizmeti, özel bir hane içinde yürütülen kişisel bakım işidir: çocuk bakımı, yaşlı bakımı ve hasta bakımı. Kapsam bu üç işle sınırlıdır.

Ev temizliği gibi işlerin kapsama girip girmediği başvurunun somut içeriğine göre değerlendirilir; bakım unsuru taşımayan işlerde idarenin takdir yetkisi geniştir.

Çobanlık ve hayvancılık ayrı bir yoldur

Sık yapılan bir karıştırma: çobanlık ve hayvancılık için de yurt içinden çalışma izni başvurusu yapılabildiği doğrudur ve bu alanda her yabancı için beş Türk çalışan şartı aranmaz. Ancak bu, kaçak duruma düşenlere tanınan istisna değildir; kendi şartları olan ayrı bir çalışma izni yoludur.

Yasal kalış süresini aşmış bir kişinin yurt içinden başvurabilmesi yalnızca ev hizmetleri bakımından kabul edilmektedir. "Çobanlıkta da af var" bilgisine dayanarak yapılan başvuru, statüsü kaçak olan kişi bakımından ret riski taşır.

Kaçak duruma düşen yabancı çıkış yapmadan başvurabilir mi?

Genel kural buna izin vermez. Göç İdaresi Başkanlığı'nın kendi bilgilendirmesine göre yurt içinden yapılan çalışma izni başvurularında yabancının en az altı ay geçerli bir ikamet izni bulunması gerekir. Kaçak duruma düşmüş bir kişide böyle bir izin yoktur; bu kişilerin olağan yolu, vatandaşı olduğu ülkedeki Türk konsolosluğuna başvurmaktır.

Ev hizmetleri uygulaması işte bu genel kuralın istisnasıdır ve yurt içinden başvuruya imkân tanır. Bu yüzden uygulama bir hak değil, şartlara bağlı bir imkândır; her başvurunun kabul edileceği anlamına gelmez.

İkamet izni başvurusu daha önce reddedilmiş olanlar için süreç farklı işler; ikamet izni reddi sonrası izlenecek yol ayrı bir değerlendirme gerektirir.

Başvuru şartları ve işverenin yükümlülüğü

Uygulamada aranan şartlar şunlardır:

• Türkiye'ye yasal yollarla giriş yapılmış olması. Kaçak girişte bu yol kapalıdır.
• Geçerli bir pasaport bulunması. Pasaportun kalan süresi yetersizse başvuru öncesinde yenilenmesi istenir.
• Yapılacak işin gerçekten ev hizmeti olması.
• Hakkında yürürlükte bir sınır dışı etme kararı veya giriş yasağı bulunmaması.

İşveren tarafında iki belge belirleyicidir: yabancı personele neden ihtiyaç duyulduğunu ortaya koyan gerekçe (bakıma muhtaçlığı gösteren sağlık raporu gibi) ve işverenin ücreti ile sigorta primlerini ödemeye yeterli mali gücü. Uygulamada başvuruların önemli bir kısmı işverenin mali yeterliliğinin yetersiz görülmesi nedeniyle reddedilmektedir.

Başvuru değerlendirilirken bakılan diğer unsurlar: bakılacak kişinin sağlık durumu ve yaşı, yabancının eğitimi ve mesleki deneyimi, Türkiye'deki geçmişi ve işverenin sosyoekonomik durumu.

Başvuru adımları

1. Yapılacak işin ev hizmeti kapsamında olduğunu ve giriş kaydınızın yasal olduğunu teyit edin.
2. Pasaportun geçerlilik süresini kontrol edin, gerekiyorsa yenileyin.
3. İşveren tarafında gerekçe belgelerini ve mali yeterlilik belgelerini hazırlayın.
4. Çalışma izni başvurusunu Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na yapın.
5. İzin verilirse, çalışma izni 6458 sayılı Kanun'un 27. maddesi uyarınca ikamet izni yerine geçer. Ayrıca adres kayıt sistemine kayıt yükümlülüğü doğar.

Sürecin genel işleyişi ve ret hâlinde izlenecek yol için çalışma izni başvurusu ve itiraz süreci yazısına bakabilirsiniz.

Başvuru reddedilirse: itiraz süresi ve dava yolu

Ret kararı sürecin sonu değildir. 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu uyarınca Bakanlığın bu kanun kapsamında verdiği kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde Bakanlığa itiraz edilebilir.

İtirazın reddedilmesi hâlinde idari yargı yolu açıktır. İdare mahkemesinde dava açma süresi, özel kanununda ayrı bir süre gösterilmeyen hâllerde 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesi uyarınca altmış gündür ve süre tebliğ tarihinden işler.

Bu süreler hak düşürücü niteliktedir: kaçırıldığında dava hakkı düşer, mahkeme süreyi kendiliğinden gözetir. Bu nedenle ret kararının tebliğ tarihini belgelemek önemlidir. Ret gerekçelerinin nasıl değerlendirildiği konusunda başvurularda sık görülen ret nedenleri yol gösterici olabilir.

İzinsiz çalışmanın yaptırımı nedir?

Çalışma izni olmadan çalışmak idari para cezasına bağlanmıştır ve ceza tek taraflı değildir: izinsiz yabancı çalıştıran işveren ile izinsiz çalışan yabancı ayrı ayrı cezalandırılır. Fiilin tekrarı hâlinde ceza artırılarak uygulanır.

Ceza tutarları her yıl yeniden değerleme oranına göre güncellendiği için burada rakam verilmemiştir; güncel tutar için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın yayımladığı listeyi esas alın.

Ayrıca izinsiz çalışma tespiti, ikamet ve çalışma izni başvurularında aleyhe bir unsur olarak değerlendirilebilir ve sınır dışı sürecinin başlamasına yol açabilir.