Öğrenci ikamet izni: başvuru, süre ve çalışma hakkı

Öğrenci ikamet izni, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun (YUKK) 38 ilâ 41. maddelerinde düzenlenen, kalış amacı öğrenim olan yabancılara verilen kendine özgü bir izin türüdür. Aşağıda başvuru sırası, izin süresi, çalışma rejimi ve mezuniyet sonrası geçiş ayrı ayrı ele alınıyor.

Öğrenci ikamet izni nasıl alınır? Adım adım başvuru

Başvuru, Göç İdaresi Başkanlığı'nın e-ikamet sistemi üzerinden çevrimiçi doldurulur; sistemin verdiği randevu gününde belgelerle birlikte ikamet edilecek ildeki il veya ilçe göç idaresi müdürlüğünde hazır bulunulur. Göç İdaresi'nin bilgilendirmesine göre vizenin veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden ya da doksan günden fazla kalacak yabancıların bu başvuruyu yapması zorunludur.

1. Yükseköğretim kurumuna kesin kayıt yapılır ve öğrenci belgesi alınır.
2. e-ikamet üzerinden izin türü olarak öğrenci ikamet izni seçilerek form doldurulur ve randevu oluşturulur.
3. Harç ile ikamet izni belgesi (değerli kâğıt) bedeli ödenir; e-ikamet başvurusu sonrası üretilen tahakkuk numarası bu ödemede kullanılır.
4. Randevu gününde belgeler il göç idaresi müdürlüğüne veya üniversitenin yönlendirdiği uluslararası öğrenci ofisine teslim edilir.
5. Değerlendirme sonucu olumluysa ikamet izni kartı adrese gönderilir; ret hâlinde karar tebliğ edilir.

Birçok üniversitede başvurular uluslararası öğrenci ofisi üzerinden toplu olarak iletildiği için, kayıt sırasında okulun izlediği usulü sormak takvimi kaydırmamanın en kolay yoludur.

Başvuruda istenen belgeler

Belge seti izin türüne göre değişir; öğrenci izninde çekirdek belgeler kimlik, öğrencilik, adres, sigorta ve ödeme başlıklarında toplanır. Kesin liste e-ikamet başvurunuz tamamlandığında sistemin ürettiği kontrol listesinde yer alır ve il uygulamasına göre ek belge istenebilir.

• Pasaport veya pasaport yerine geçen belge ile bunun işlem görmüş sayfalarının fotokopisi
• e-ikamet üzerinden doldurulan ve imzalanan ikamet izni başvuru formu
• Biyometrik fotoğraf
• Öğrenim gördüğünüz kurumdan alınan güncel öğrenci belgesi
• Türkiye'de kalınacak adrese ilişkin bilgi ve belge (YUKK m.39 uyarınca adres bilgisi vermek zorunludur)
• Geçerli sağlık sigortası ya da genel sağlık sigortası kaydına ilişkin belge
• Harç ve ikamet izni belgesi bedelinin ödendiğine dair makbuz

Sağlık sigortasında öğrencilere özgü bir kolaylık var: Göç İdaresi'nin açıklamasına göre ilk kayıt tarihinden itibaren üç ay içinde genel sağlık sigortalısı olmak için talepte bulunan yabancı öğrencilerden ayrıca sağlık sigortası istenmez; bu üç aylık süre içinde başvurmayarak genel sağlık sigortalısı olma hakkını kaybedenlerden ise özel sağlık sigortası yaptırmaları istenir.

Kimler öğrenci ikamet izni almak zorunda?

YUKK m.38 kapsamında; bakımı ve masrafları gerçek veya tüzel kişilerce üstlenilen ilk ve orta derecede öğrenim görecek yabancılar ile Türkiye'de bir yükseköğretim kurumunda ön lisans, lisans, yüksek lisans veya doktora öğrenimi görecek yabancılar bu izne tabidir. Öğrenim seviyesi ne olursa olsun kamu kurum ve kuruluşları aracılığıyla gelerek öğrenim görecek yabancılar da kapsamdadır.

Kanunun 39. maddesi üç şart arar: m.38 kapsamındaki bilgi ve belgeleri ibraz etmek, Türkiye'ye girişlerine izin verilmeyecek yabancıları düzenleyen m.7 kapsamına girmemek ve Türkiye'de kalacağı adres bilgilerini vermek. Aile ikamet izni bulunan çocuklar on sekiz yaşına kadar öğrenci ikamet izni almadan ilk ve ortaöğretim kurumlarında eğitim görebilir; on sekiz yaşını doldurup öğrenimine devam edecekler ise öğrenci ikamet izni almakla yükümlü hâle gelir.

Göç İdaresi, özel öğrencilik, açık öğretim veya uzaktan eğitim gerekçesiyle öğrenci ikamet izni düzenlenmediğini açıkça belirtiyor. Bu durumdaki yabancıların şartlarını taşıdıkları başka bir izin türüne, örneğin kısa dönem ikamet izni başvurusu yoluna bakması gerekir.

Öğrenci ikamet izniyle çalışma: seviyeye göre değişen sınırlar

Öğrenci ikamet izni tek başına çalışma hakkı vermez. YUKK m.41 uyarınca örgün öğrenim gören ön lisans, lisans, yüksek lisans ve doktora öğrencileri ancak çalışma izni almak kaydıyla çalışabilir; ön lisans ve lisans öğrencileri için çalışma hakkı ilk yıldan sonra başlar. 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu'nun 19. maddesi bu rejimi ayrıntılandırır.

6735 sayılı Kanun m.19'a göre yabancı öğrencilere verilen çalışma izinleri, geçerli öğrenci ikamet iznini ve bu iznin sağladığı hakları sona erdirmez. Yani çalışma izni alan öğrencinin öğrenci statüsü kendiliğinden düşmez. Başvurunun işleyişi ve ret hâlindeki yol için çalışma izni başvurusu ve itiraz süreci ayrı bir başlıktır.

İzin kaç yıl verilir, uzatma nasıl yapılır?

Göç İdaresi'nin uygulamasına göre yükseköğretimde öğrenci ikamet izni öğrenim programının tamamını kapsayacak şekilde düzenlenebilir; normal eğitim süresinde mezun olamayan öğrencinin izni en fazla birer yıllık sürelerle ve azami eğitim süresini aşmayacak şekilde uzatılır. İlk ve ortaöğretimde izin en fazla bir yıllık düzenlenir. Kanunun 38. maddesi ayrıca öğrenim süresi bir yıldan kısaysa izin süresinin öğrenim süresini aşamayacağını söyler.

Uzatma başvuruları, ikamet izni süresinin dolmasına altmış gün kalmasından itibaren ve her koşulda izin süresi dolmadan önce valiliklere yapılır. Uzatma başvurusunda bulunanlara harca tabi olmayan bir belge verilir; izin süresi sona ermiş olsa bile haklarında karar verilinceye kadar bu belgeyle Türkiye'de kalmaya devam edilebilir. Bu yüzden uzatmayı son güne bırakmamak, ihlal riskini en pratik biçimde kapatan adımdır.

Öğrencilikte statüyü bozan asıl sebep genellikle bildirim ihmalidir. e-ikamet başvuru bilgilendirmesinde, aynı şehirde fakülte veya üniversite değişikliğinde öğrenci işleri ya da uluslararası öğrenci ofisine yirmi gün içinde, farklı şehirde üniversite, fakülte veya bölüm değişikliğinde ise on gün içinde e-ikamet üzerinden yeni ilin seçilerek başvuru yapılması gerektiği belirtiliyor. Ev değiştirdiğinizde ayrıca adres değişikliğinin Göç İdaresine bildirilmesi yükümlülüğü işler.

Mezuniyet sonrası geçiş: on günlük başvuru

Mezun olan öğrencilerin ikamet izinleri mezuniyet tarihi itibarıyla kesilir; Göç İdaresi'nin bilgilendirmesine göre mezuniyet tarihinden itibaren on gün içinde yeni kalış amacına uygun ikamet izni için başvuruda bulunulması gerekir. Süre diploma töreninden ya da kartın üzerindeki bitiş tarihinden değil, mezuniyet tarihinden işler.

YUKK, ikamet izninin verilmesine esas gerekçenin sona ermesi veya farklı bir gerekçenin ortaya çıkması hâlinde yabancının yeni kalış amacına uygun ikamet izni talebinde bulunabileceğini düzenler. Pratikte iki yol öne çıkar: işveren üzerinden çalışma iznine geçmek veya şartları varsa başka bir ikamet izni türüne başvurmak. Lisansüstü öğrenime devam edilecekse yeni programa dayalı öğrenci izni gündeme gelir.

Öğrenci ikamet izni uzun dönem ikamette sayılır mı?

Kısmen sayılır. Uzun dönem ikamet izninde aranan kesintisiz sekiz yılın hesabında, Göç İdaresi'nin açıklamasına göre Kanunun 38. maddesindeki öğrenci ikamet izni sürelerinin yarısı, diğer ikamet izinlerinin ise tamamı sayılır.

Bunun planlamaya etkisi somut: dört yıl lisans ve iki yıl yüksek lisans için öğrenci izniyle geçirilen altı yıl, sekiz yıl hesabında üç yıl olarak değerlendirilir. Öğrenimden sonra çalışma veya aile temelli bir izne geçen yabancı için kalan süre buna göre uzar. Uzun dönem (süresiz) ikamet izni başvurusu şartlarının tamamı ayrı bir konudur; burada altı çizilmesi gereken tek nokta, öğrencilikte geçen yılların tam sayılmadığıdır.

Ret, iptal ve uzatmama sebepleri ile dava yolu

YUKK m.40, öğrenci ikamet izninin verilmeyeceği, verilmişse iptal edileceği ve süresinin uzatılmayacağı hâlleri sayar: 39. maddede aranan şartların karşılanmaması veya ortadan kalkması, öğrenimin sürdürülemeyeceği konusunda kanıtların ortaya çıkması, iznin veriliş amacı dışında kullanıldığının belirlenmesi, hakkında geçerli sınır dışı etme kararı veya Türkiye'ye giriş yasağı bulunması.

İkinci bent öğrenciye özgüdür ve uygulamada kayıt silinmesi, ilişik kesme, uzun devamsızlık gibi kayıtlarla gündeme gelir. Bu sebeple kayıt dondurma veya program değişikliği gibi kararlar alınırken ikamet izni etkisinin önceden değerlendirilmesi gerekir. İdarenin bu değerlendirmede takdir yetkisi vardır; her dosya kendi belgeleriyle sonuçlanır.

Görevli ve yetkili mahkeme, süre ve başlangıcı

Ret, iptal veya uzatmama kararı bir idari işlemdir; iptali için idare mahkemesinde dava açılır (görevli mahkeme). Yetkili mahkeme kural olarak işlemi yapan idarenin, yani kararı veren valiliğin bulunduğu yer idare mahkemesidir; yurt dışı temsilciliği kararlarında Ankara idare mahkemeleri gündeme gelir. İdari dava açma süresi kararın tebliğinden itibaren altmış gündür ve bu süre hak düşürücü niteliktedir: mahkeme tarafından re'sen gözetilir, zamanaşımı gibi def'i olarak ileri sürülmesi gerekmez ve kaçırıldığında dava süre aşımından reddedilir.

Dava açma süresi içinde idareye başvurulması hâlinde süre durur; ancak bu başvuru zorunlu değildir ve doğrudan dava açılabilir. Ret sonrası Türkiye'de kalışın hangi belgeye dayandığı ayrı bir sorundur; ikamet izni reddedilen yabancının izleyeceği yol bu noktada başlar.

Ödemeler: harç ve belge bedeli

İkamet izninde iki ayrı ödeme vardır: 492 sayılı Harçlar Kanunu uyarınca ikamet izni harcı ve 210 sayılı Değerli Kâğıtlar Kanunu uyarınca ikamet izni belgesi (değerli kâğıt) bedeli. Tutarlar her yıl güncellenir ve harçta bazı ülke vatandaşları için karşılıklılık esasına göre farklılık olabilirken belge bedelinde muafiyet bulunmaz. Güncel tutarları başvuru gününde Göç İdaresi Başkanlığı'nın belge bedeli ve harç sayfasından teyit edin; izin türlerinin şartları için ikamet izni çeşitleri sayfası esas alınmalıdır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her başvuru kendi belgeleri ve kayıt durumuna göre değerlendirilir.