Çalışma İzni Uzatma Başvurusu: 60 Gün Kuralı ve Takvim

Çalışma izninin uzatılması, izin devam ederken aynı işveren yanında yürüyen ve takvimi kanunla çizilmiş bir işlemdir. Aşağıda bu takvimi, pencerenin açıldığı günden ret hâlindeki itiraza kadar gün gün kuruyoruz.

Çalışma izni uzatma başvurusu ne zaman yapılır? 60 gün kuralı

Uzatma başvurusu, çalışma izninin bitmesine altmış gün kaladan itibaren ve her hâlde izin süresi dolmadan yapılır. Kural, 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu'nun 7. maddesinin üçüncü fıkrasındadır. Yani başvurunun hem bir başlangıç günü hem bir son günü vardır.

Pencere açılmadan yapılan başvuru uzatma penceresinin dışında kalır. Pencere kapandıktan sonra yapılan başvurular için kanun metni açıkça 'reddedilir' der. Bu yüzden izin belgesindeki bitiş tarihinden geriye 60 gün sayıp o günü hem işverenin hem yabancının takvimine yazmak, sürecin en önemli adımıdır.

Bu pencere yalnızca aynı işveren yanında devam eden çalışma için geçerlidir. Bakanlığın açıklamasına göre farklı bir işveren yanında çalışmak için yapılan başvurular ilk başvuru usul ve esaslarına tabidir. İş değişikliği planlanıyorsa uzatma takvimini değil, ilk başvuru hazırlığını esas alın.

Uzatma takvimi tek tabloda

Uzatma sürecindeki bütün tarihler tek bir sabit noktaya, yani mevcut iznin bitiş gününe bağlıdır. Aşağıdaki tablo her aşamayı bu güne göre gösteriyor.

Tablodaki en az bilinen nokta şu: 90 gün başvuru tarihinden değil, iznin bittiği tarihten itibaren sayılır. Pencere açılır açılmaz başvuran yabancının, iznin kalan 60 günü ile bitişten sonraki en çok 90 gün birlikte düşünüldüğünde yaklaşık beş aylık bir değerlendirme aralığı olur.

Erken başvurmanın bir bedeli de yoktur. Onaylanan yeni izin başvuru ya da onay tarihinden değil, önceki iznin bittiği günü izleyen günden başlar. Bu yüzden pencerenin ilk günü başvurmakla son günü başvurmak arasında yeni iznin bitiş tarihi bakımından bir fark oluşmaz.

Başvuru süresi kaçırıldıysa yabancı kaçak mı olur?

İzin süresi dolmuşsa, uzatma başvurusu yapılmamışsa ve yabancının başka bir geçerli ikamet izni yoksa, Bakanlığın bilgilendirmesine göre yabancı 10 gün içinde ülkeden çıkmak zorundadır. Bu süre içinde çıkmayan yabancının kalışı yasal dayanağını kaybeder. İzin bittikten sonra çalışmaya devam etmek de izinsiz çalışma sayılır. Bakanlığın açıklamasına göre geçerli izni olmadan çalışanlar hakkında cezai ve idari işlem uygulanır.

Süre geçtikten sonra yapılan başvurunun akıbeti konusunda iki resmî metin farklı şey söyler. Kanun'un 7. maddesi bu başvuruların reddedileceğini belirtir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın başvuru türleri sayfası ise izin bitiminden sonra yapılan süre uzatım başvurularının ilk başvuru usul ve esaslarına göre değerlendirildiğini yazar.

Her iki okumada da ortak sonuç şudur: Geç kalınmış dosya uzatma olarak yürümez. Bitiş sonrasındaki 90 günlük çalışma güvencesi süresinde yapılan uzatma başvurusuna bağlı olduğundan, geç başvuruda bu güvenceye dayanmak mümkün görünmez. İznin süresi dolduğu için değil iş sözleşmesi sona erdiği için kesildiği durum ise ayrı kurallara tabidir. Bunun için çalışma izni varken işten çıkarılan yabancının durumu yazısına bakabilirsiniz.

Başvuru sonuçlanana kadar çalışmaya devam: 90 günlük geçiş dönemi

Süresinde uzatma başvurusu yapılan yabancı, izin süresi dolduktan sonra da başvuru değerlendirilirken çalışmaya devam edebilir. Bu hak, 2 Şubat 2022 tarihli Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği ile açıkça düzenlendi. Hakkın iki sınırı vardır.

• Süre sınırı: İznin bitiminden itibaren en çok 90 gün. Karar bundan önce çıkarsa geçiş dönemi de o tarihte biter.
• Konu sınırı: Yapılan iş ve çalışılan işyeri değişmemelidir. Başka bir işyerine ya da farklı bir işe geçmek bu korumanın dışına çıkılması anlamına gelir.

Bu süre boyunca yabancının ve işverenin çalışma izninden doğan hak ve yükümlülükleri aynen devam eder. Bakanlık bu dönemdeki çalışmayı kanuni çalışma olarak kabul eder; yani bu günler izin geçmişinde boşluk olarak görünmez. Başvuruyu tamamlayan yabancıya, isterse, sistem üzerinden harç veya ücrete tabi olmayan bir çalışma izni süre uzatma müracaat belgesi verilir.

Yönetmelik, 90 gün dolduğu hâlde karar çıkmamışsa ne olacağını açıkça düzenlemez. Böyle bir durumda başvurunun durumunu sistemden takip etmek ve gerekirse Bakanlıktan yazılı bilgi almak gerekir. Bu belirsizliği varsayımla fiilen çalışarak doldurmak işveren için de risklidir.

Uzatmada verilen süre: 1, 2 ve 3 yıl kademesi

Aynı işverene bağlı çalışmada ilk uzatma en çok iki yıl, sonraki uzatmalar en çok üç yıl için verilir. Bu kademe Kanun'un 10. maddesinde, ilk başvuruda verilen en çok bir yıllık iznin devamı olarak düzenlenmiştir.

Tablodaki süreler üst sınırdır ve Bakanlık daha kısa süreli izin verebilir. İlk başvuruda iznin iş sözleşmesinin süresini aşamayacağı kuralı düşünüldüğünde, uzatma öncesinde sözleşme süresini talep edilecek izin süresiyle uyumlu hâle getirmek pratik bir önlemdir.

Uzatma başvurusunun adımları ve belge hazırlığı

Uzatma talebi, ilk başvuruda olduğu gibi e-Devlet üzerinden elektronik ortamda yapılır. Kanun'un 7. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca başvuru yetkili aracı kurum eliyle de yapılabilir.

1. İzin bitiş tarihini ve bu tarihten 60 gün önceki günü belirleyin. Pasaportun geçerlilik süresini de talep edilecek izin süresiyle birlikte kontrol edin.
2. İşverenin sistemdeki kayıt ve iletişim bilgilerinin güncel olduğundan emin olun. Ret kararları işverene tebliğ edildiği için eski bir adres, sürelerin fark edilmeden işlemesine yol açabilir.
3. Başvuru ekranında istenen belgeleri yükleyin. Güncel belge listesini Bakanlık belirler ve başvuru ekranında gösterir; üçüncü kişilerin sitelerindeki listeleri değil, bu ekranı esas alın.
4. Başvuruyu tamamlayın ve müracaat belgesini talep edin.
5. Başvurunun durumunu takip edin; eksik belge bildirimi gelirse bildirimde yazan süre içinde tamamlayın.
6. Sonucu işverenle birlikte izleyin. Onayda yeni iznin başlangıç tarihini, retde tebliğ tarihini kayıt altına alın.

Başvurunun hangi eksiklerde takılabileceğini önceden görmek isterseniz, çalışma ve ikamet izni başvurularında sık görülen ret nedenleri yazısını kontrol listesi olarak kullanabilirsiniz.

Uzatma reddedilirse: itiraz, dava ve süreler

Ret kararına karşı, tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde Bakanlığa itiraz edilebilir. İtiraz da reddedilirse idari yargı yolu açılır (Kanun m.21/2). Ret kararı Tebligat Kanunu hükümlerine göre yabancı çalıştıran işverene tebliğ edilir. Bu yüzden yabancının tebliğ tarihini işverenden hemen öğrenmesi gerekir.

• Başvuru mercii ve görevli mahkeme: İtiraz Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na yapılır. İtirazın reddi üzerine açılacak iptal davasında görevli mahkeme idare mahkemesidir.
• Yetkili mahkeme: İdari yargıdaki genel kurala göre dava, işlemi yapan idarenin bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde açılır. Kararı Bakanlık merkezi verdiği için uygulamada Ankara idare mahkemeleri gündeme gelir. Dava açmadan önce yetkiyi somut karara göre teyit edin.
• Sürenin niteliği: 30 günlük itiraz süresi ve idari dava açma süresi zamanaşımı değil, hak düşürücü niteliktedir. Durmaz, kesilmez ve idare ile mahkeme tarafından kendiliğinden dikkate alınır. 60 günlük uzatma penceresi de kaçırıldığında sonradan telafi edilemez.
• Sürenin başlangıcı: İtirazda ret kararının tebliği, davada ise itirazın reddine ilişkin kararın tebliği esas alınır. Dava açma süresi için kararda gösterilen başvuru yolu bilgisini esas alın.

Ret ile birlikte 10 günlük çıkış yükümlülüğü de gündeme gelebilir. İtirazın ya da davanın bu yükümlülüğü kendiliğinden durdurduğunu gösteren açık bir hükme rastlamadık. Bu nedenle kalış durumunuzu dosyanıza göre değerlendirmeden itiraza güvenerek beklemeyin. Ret sonrası sürecin ayrıntıları için çalışma izni ret kararına itiraz süreci yazısına bakabilirsiniz.

Çalışma izni uzatıldığında ayrıca ikamet izni gerekir mi?

Kural olarak hayır. Geçerli çalışma izni, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 27. maddesi uyarınca ikamet izni yerine geçer. Uzatılan izin de geçerli olduğu süre boyunca bu işlevi görür.

Bu bağın ters yüzü de vardır: Çalışma izni uzatılmadan biterse ikamet dayanağı da ortadan kalkar. 10 günlük çıkış yükümlülüğünün yalnızca başka bir geçerli ikamet izni olmayanlar için söz konusu olmasının nedeni budur. Aile ikamet izni gibi ayrı bir ikameti olan yabancının durumu farklı değerlendirilir. Çalışma ve oturma hakkı arasındaki ilişki için çalışma izni ile birlikte oturma hakkı yazısına bakabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyada güncel mevzuat ve idarenin uygulaması ayrıca değerlendirilmelidir.