İdari Gözetim Süresi: 6 Ay, Uzatma ve Aylık Değerlendirme

Geri gönderme merkezinde tutulan bir yabancının en sık sorduğu soru "ne kadar kalacağım"dır. Cevap kanunda açıktır; ancak uygulamada "altı ay dolmadan çıkılamaz" ya da "on iki ay kesin" gibi iki yaygın yanılgı vardır. Bu yazıda idari gözetim süresinin nasıl işlediğini, uzatmanın hangi şartlara bağlı olduğunu ve süre aşımının idari gözetim kararına itiraz dilekçesinde nasıl kullanılacağını açıklıyoruz.

Kural: İdari Gözetim Altı Ayı Geçemez

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 57/3. maddesine göre geri gönderme merkezlerindeki idari gözetim süresi altı ayı geçemez. Bu süre, idari gözetim kararının alındığı tarihten itibaren işler.

Altı ay bir "bekleme süresi" değil, bir üst sınırdır. İdari gözetimin devamına gerek kalmadığı anda, altı ay dolmasa da gözetim sona erdirilmelidir.

Uzatma Yalnızca İki Hâlde Mümkündür

Kanun, altı aylık sürenin en fazla altı ay daha uzatılabilmesini yalnızca iki sebebe bağlamıştır:

1. Sınır dışı işlemlerinin yabancının iş birliği yapmaması nedeniyle tamamlanamaması,
2. Sınır dışı işlemlerinin yabancının ülkesiyle ilgili doğru bilgi ya da belgeleri vermemesi nedeniyle tamamlanamaması.

Bu iki hâl dışında bir sebeple uzatma yapılamaz. "Sınır dışı işlemleri devam ediyor", "seyahat belgesi bekleniyor" veya "kamu düzeni" gibi ifadeler, bu iki sebepten birinin somut olarak gerçekleştiğini göstermedikçe uzatma gerekçesi olamaz.

Uzatma kararı da gerekçesiyle birlikte yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir (m.57/5).

Uzatma Gerekçesi Somutlaştırılmak Zorundadır

İstanbul 2. Sulh Ceza Hâkimliği, idarenin idari gözetimi hangi zorunluluk nedeniyle uzattığını gerekçelendiremediği bir dosyada, Anayasa Mahkemesi'nin verdiği tedbir süresi dolmasına rağmen sınır dışı işleminin de yapılmadığını tespit ederek idari gözetimi sona erdirmiştir. Kararın ayrıntılı analizi için İstanbul 2. Sulh Ceza Hâkimliği uzatma kararı yazımıza bakabilirsiniz.

Bu karar iki şeyi gösterir: Uzatma, idarenin somut olguya dayanan bir gerekçe yazmasını gerektirir ve sınır dışı işlemi fiilen yürütülmüyorsa yabancının tutulmaya devam etmesi amaçtan yoksun kalır.

Aylık Değerlendirme Zorunluluğu

Kanun'un 57/4. maddesi uyarınca valilik, idari gözetimin devamında zaruret olup olmadığını her ay düzenli olarak değerlendirir; gerek görüldüğünde otuz günlük süre beklenmez. Devamında zaruret görülmeyen yabancılar için idari gözetim derhâl sonlandırılır ve bu yabancılara idari gözetime alternatif yükümlülükler getirilir.

Aylık değerlendirme sonuçları da gerekçesiyle birlikte tebliğ edilir. Değerlendirmenin yapılmaması ya da sonucunun tebliğ edilmemesi, idari gözetim itirazında usul argümanı olarak kullanılabilir; bkz. İstanbul 6. Sulh Ceza Hâkimliği usulsüz idari gözetim kararı.

Başka Bir Geri Gönderme Merkezine Sevk Süreyi Sıfırlar mı?

Hayır. Yabancının İstanbul'daki bir merkezden başka bir ildeki merkeze sevk edilmesi idari gözetimi yeniden başlatmaz. Süre, ilk idari gözetim kararının tarihinden itibaren kesintisiz hesaplanır. Sevk edilen kişinin dosyasında ilk karar tarihi ve tüm uzatma kararları birlikte takip edilmelidir.

Süre Dolunca Ne Olur?

Altı ay (uzatma varsa on iki ay) dolduğunda idari gözetim kanun gereği sona erer; yabancının derhâl salıverilmesi ve hakkında alternatif yükümlülük uygulanması gerekir. Sürenin dolması sınır dışı kararını ortadan kaldırmaz; yabancı hakkındaki sınır dışı kararı, tahdit kodu ve giriş yasağı ayrıca devam edebilir. Bu ayrım için geri gönderme merkezinden nasıl çıkılır rehberine bakın.

Süre dolduğu hâlde tutulmaya devam eden yabancı için derhâl Sulh Ceza Hâkimliği'ne başvurulmalıdır. Süre aşımı, ilk itiraz reddedilmiş olsa bile yeniden başvuru sebebidir.

"Altı Ay Dolmadan Çıkılamaz" Yanılgısı

Kanun altı ayı asgari değil azami süre olarak düzenlemiştir. İdari gözetimin şartları başlangıçta bulunsa bile şartlar değiştiğinde tedbir hukuka aykırı hâle gelir. Sabit adresin belgelenmesi, aile bağlarının ortaya konması, adli soruşturmanın sonuçlanması veya sağlık durumunun değişmesi hâlinde ilk günden itibaren itiraz edilebilir. İtirazın nasıl yapılacağı için idari gözetim kararına itiraz rehberimize, dilekçe için dilekçe örneğine bakabilirsiniz.

Süre Aşımı İtiraz Dilekçesinde Nasıl Kullanılır?

Dilekçede şu üç olgu belgelenir:

1. İlk idari gözetim kararının tarihi ve geçen süre,
2. Yabancının kimlik ve seyahat belgelerini ibraz ettiği, idareyle iş birliği yaptığı (uzatma sebeplerinin bulunmadığı),
3. Uzatma kararında kanuni sebebin hangi olguya dayandığının yazılmadığı.

Bu bloğun hazır metni dilekçe örneğinin 6. maddesindedir.

Anayasa Mahkemesi: Sınırsız Süreyle Tutma Yoktur

Anayasa Mahkemesi, idari gözetimin istisnai bir yetki olduğunu ve özgürlükten yoksun bırakmanın keyfilikten uzak olması gerektiğini; sınır dışı işlemlerinin gerekli özenle yürütülmesinin ve soyut gerekçelerle uzun süreli özgürlük kısıtlamasının kişi hürriyeti bakımından sorun oluşturabileceğini kabul etmektedir. K.A. kararında da 11.11.2015 tarihinde başlangıçtaki gerekçenin sonsuza kadar yeterli kabul edilemeyeceği, koşullardaki değişikliklerin ve sınır dışı sürecinin uygulanabilirliğinin dikkate alınması gerektiği vurgulanmıştır.

Haksız yere uzatılan idari gözetimden doğan zararlar için idari yargıda tam yargı davası yolu açıktır; Anayasa Mahkemesi bu yol tüketilmeden yapılan başvuruları kabul edilemez bulmaktadır. Ayrıntı için emsal kararlar sayfasındaki AYM ilkelerine bakın.

Sık Sorulan Sorular

İdari gözetim en fazla kaç ay sürer? Kural olarak altı ay. Yalnızca iş birliği yapmama veya belge vermeme hâlinde en fazla altı ay daha uzatılabilir; toplam üst sınır on iki aydır.

Altı ay dolunca otomatik olarak çıkılır mı? Uzatma sebebi yoksa evet, gözetim sona ermelidir. Uzatma yapılmışsa gerekçesi somut olmalıdır; gerekçesiz uzatma Sulh Ceza Hâkimliğince kaldırılabilir.

On iki ay doldu, hâlâ içerideyim; ne yapmalıyım? Derhâl Sulh Ceza Hâkimliği'ne başvurulmalıdır. On iki ayı aşan tutmanın kanuni dayanağı yoktur.

Başka şehre sevk edildim, süre yeniden mi başlıyor? Hayır. Süre ilk idari gözetim kararından itibaren kesintisiz hesaplanır.

Uzatma kararına ayrıca itiraz edilebilir mi? Evet. Uzatma kararı da idari gözetim kararı niteliğindedir; Sulh Ceza Hâkimliği'ne başvurulabilir.

İdari gözetimde ne kadar süre geçirdiğimi nasıl öğrenirim? İlk idari gözetim kararının tarihi tebliğ tutanağında yazar; GGM idaresinden veya avukat aracılığıyla temin edilebilir.

Uluslararası koruma başvurucuları için süre aynı mı? Hayır. Uluslararası koruma başvurucularının idari gözetimi 6458 sayılı Kanun'un 68. maddesindeki ayrı rejime tabidir; ayrıntı için uluslararası koruma başvurusu ve idari gözetim yazımıza bakın.