İdari Gözetim Emsal Kararları: Kaldırma Gerekçeleri ve Künyeler

Sulh ceza hâkimliklerinin idari gözetim kararları birbirini bağlamaz ve çoğu yayımlanmaz. Yine de kaldırma kararlarında tekrar eden gerekçeler vardır ve itiraz dilekçesi bu gerekçeler üzerine kurulduğunda güçlenir. Bu sayfada künyesi doğrulanmış kararları, hangi gerekçeyle idari gözetimi kaldırdıklarını ve Anayasa Mahkemesi ile Uyuşmazlık Mahkemesinin bu alandaki ilkelerini topluyoruz. Kararların bir kısmı, Anayasa Mahkemesi ya da Uyuşmazlık Mahkemesi kararlarında aktarıldığı hâliyle verilmiştir; kaynak her satırda belirtilmiştir.

İdari Gözetimi Kaldıran Sulh Ceza Kararları

2014 tarihli kararlar, idari gözetim rejimini değiştiren 7196 sayılı Kanun'dan (2019) öncesine aittir; usul kuralları bugün farklıdır. Gerekçenin mantığı ise güncelliğini korur.

Kararlardan Çıkan Beş Ölçüt

1. Son çare ve ölçülülük

İzmir 2. Sulh Ceza Hâkimliği, idari gözetimin son çare olarak görülmesi gerektiğini belirtmiş; kesinleşmiş bir sınır dışı kararı yokken kişinin "ucu açık bir şekilde" tutulmasının kişi hürriyetine aykırı olacağını ve alternatif yükümlülüklerin bu aşamada ölçülü olduğunu kabul etmiştir. Anayasa Mahkemesi de idari gözetim yetkisini istisnai bir yetki olarak nitelendirir (B. 2014/13044). İtirazda hangi alternatif yükümlülüğün somut olarak uygulanabileceğini göstermek bu yüzden belirleyicidir; seçenekler için idari gözetime alternatif yükümlülükler.

2. Sabit ve ulaşılabilir adres

Kaçma ve kaybolma riski değerlendirmesinin merkezinde adres vardır. İzmir, İstanbul 2. ve Muğla 2. Sulh Ceza Hâkimliklerinin kararlarında belirli ve ulaşılabilir adres kaldırma gerekçeleri arasındadır. Adres, kira sözleşmesi ya da ikametgâh belgesiyle doğrulanabilir olmalıdır. Ayrıntı: ulaşılabilir adres kararı.

3. Kamu düzeni iddiasının somut delile dayanması

Edirne Sulh Ceza Hâkimliği, kamu güvenliği tehlikesi iddiasına ilişkin somut delil bulunmadığı gerekçesiyle gözetimi kaldırmıştır; İstanbul 2. Sulh Ceza Hâkimliği de salt adli işlem yapılmış olmasını gözetim için yeterli görmemiştir. Kamu düzeni gerekçeli kararlarda dosyada hangi somut olgunun bulunduğu sorulmalıdır.

4. Kararın usulü

İdari gözetim kararı, kanunda sayılan sebeplerden birine dayanmalı, gerekçeli olmalı ve yabancıya, yasal temsilcisine ya da avukatına tebliğ edilmelidir (YUKK m.57/2, m.57/5). İstanbul 6. Sulh Ceza Hâkimliği, usulüne uygun karar alınmadığı gerekçesiyle gözetimi kaldırmıştır. Ayrıntı: usulüne uygun olmayan idari gözetim.

5. Uzatma gerekçesi ve sınır dışının yapılabilirliği

Altı aylık süre yalnızca yabancının iş birliği yapmaması ya da ülkesiyle ilgili doğru bilgi veya belge vermemesi hâlinde, en fazla altı ay uzatılabilir (YUKK m.57/3). İstanbul 2. Sulh Ceza Hâkimliği, uzatmanın gerekçelendirilemediği ve sınır dışı işleminin yapılmadığı bir dosyada gözetimi sona erdirmiştir. Sınır dışı işlemi fiilen yapılamıyorsa gözetimin amacı kalmaz. Ayrıntı: idari gözetim süresi ve gerekçesiz uzatmada kaldırma kararı.

Hangi Ölçüt İçin Ne Sunulur?

Anayasa Mahkemesi İlkeleri

• İstisnai yetki ve gerekli özen: Sınır dışı etme işlemleri "gerekli özen" içinde yürütülmezse kişi özgürlüğünden ve mahrumiyetin meşruiyetinden söz edilemez (Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru, B. 2014/13044, T. 11.11.2015).
• Gözetim sürerken bireysel başvuru: Sulh ceza hâkiminin gözetimi hukuka uygun bulan kararının kesinleşmesinden itibaren süresi içinde doğrudan bireysel başvuru yapılabilir (Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru, B. 2016/35009, T. 02.05.2019). Ret sonrası seçenekler için idari gözetim itirazı reddedilirse.

Uyuşmazlık Mahkemesi: Hangi Yargı Yeri?

• İmza (bildirim) yükümlülüğü: İdari gözetime alternatif olarak getirilen imza yoluyla bildirim yükümlülüğüne karşı açılan davada adli yargı görevlidir; Uyuşmazlık Mahkemesi, bu talebi görev yönünden reddeden sulh ceza hâkimliği kararını kaldırmıştır (Uyuşmazlık Mahkemesi, E. 2025/90 K. 2025/428 T. 16.06.2025, oy çokluğuyla). Elektronik izleme yükümlülüğüne karşı sulh ceza hâkimine başvuru ise kanunda açıkça düzenlenmiştir (YUKK m.57/A/5).

Dilekçeyi Zayıflatan Hatalar

• Sınır dışı kararının esasını sulh ceza hâkimliğine taşımak. Sulh ceza hâkimi idari gözetimi denetler (YUKK m.57/6); sınır dışı kararına karşı yol, tebliğden itibaren 7 gün içinde idare mahkemesidir (m.53/3). İki başvuru ayrı yapılmalı, 7 günlük süre kaçırılmamalıdır; bkz. sınır dışı kararı nasıl durdurulur.
• Belgesiz beyan. Yukarıdaki kararların hepsi dosyaya giren somut olgulara dayanır: adres, aile durumu, soruşturma sonucu, uzatma kararının metni. Yalnızca dilekçede yazılan olgu aynı ağırlığı taşımaz.
• Genel mağduriyet anlatımı. Merkez koşullarının zorluğu, kanundaki bir ölçütle ilişkilendirilmedikçe kaldırma gerekçesi olarak ileri sürülmüş olmaz.

İdari gözetime itiraz kanunda bir süreye bağlanmamıştır; ancak geçen her gün tutmanın kendisidir. Ölçütlerden biri sonradan doğduğunda (yeni adres, sağlık durumundaki değişiklik, sürenin dolması) yeniden başvuru yapılabilir (YUKK m.57/6). Başvurunun nasıl yapılacağı için idari gözetim kararına itiraz ve itiraz dilekçesi örneği yazılarına bakabilirsiniz.