İdari Gözetim İtirazı Reddedilirse Ne Olur? Yeniden Başvuru

İdari gözetim kararına itiraz başvurusunun reddedilmesi, geri gönderme merkezindeki yabancı ve ailesi için en zor anlardan biridir. Kanunda idari gözetim kararının reddine karşı yüksek mahkemeye başvuru yolu düzenlenmemişse de değişen şartlara göre yeniden idari gözetim kararına itiraz edilebilir.  Bu yazıda ret sonrası izlenecek adımları sırasıyla açıklıyoruz.

Karar Kesin Olsa Da Şartlar Değişirse Yeni Başvuru Mümkün

6458 sayılı Kanun'un 57/6. maddesi iki şeyi birlikte söyler:

• Sulh Ceza Hâkiminin kararı kesindir: Aynı karara karşı bir üst mercie itiraz yolu yoktur.
• İdari gözetim altındaki kişi, yasal temsilcisi veya avukatı, idari gözetim şartlarının ortadan kalktığı veya değiştiği iddiasıyla yeniden Sulh Ceza Hâkimine başvurabilir.

Yani ret kararı, o günkü dosya durumuna göre verilmiş bir karardır. Dosyaya yeni bir olgu girdiğinde başvuru hakkı yeniden doğar. Anayasa Mahkemesinin bir kararında aktarılan sulh ceza kararı bunun tipik örneğidir: Anayasa Mahkemesi sınır dışı işleminin uygulanmamasına karar verdikten sonra hâkimlik, idari gözetimin "işlevsiz hale geldiği" gerekçesiyle gözetimi m.57/6 uyarınca kaldırmıştır (Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru, B. 2014/13044, T. 11.11.2015).

"Şartların Değişmesi" Ne Demek? 

Yeniden başvurunun kabul edilebilmesi için ilk karardan sonra ortaya çıkan veya belgelenen yeni bir olgu gerekir:

1. Yeni veya belgelenmiş sabit adres. İlk başvuruda adres beyan edilmiş ama kira sözleşmesi sunulmamışsa, belgeyle yeniden başvurulabilir. Bkz. İstanbul 2. Sulh Ceza Hâkimliği ulaşılabilir adres kararı.
2. Adli soruşturmanın sonuçlanması. Takipsizlik, beraat veya kovuşturmaya yer olmadığı kararı, "kamu düzeni" gerekçesini zayıflatır.
3. Sağlık durumunda değişiklik. Tam teşekküllü hastaneden alınan, merkez koşullarında kalmanın risk oluşturduğunu belirten rapor. Bkz. hamile, çocuklu ve hasta yabancılar.
4. Altı ayın dolması ve uzatma kararı. Uzatmanın kanuni sebebi somut olguya bağlanmamışsa. Bkz. idari gözetim süresi ve İstanbul 2. Sulh Ceza Hâkimliği kaldırma kararı.
5. Sınır dışı işleminin fiilen imkânsızlaşması. Menşe ülkenin kabul etmemesi, seyahat belgesi düzenlenmemesi veya işlemin uzun süredir yürütülmemesi.
6. Sınır dışı kararının iptali ya da uzayan dava. İdari gözetim, hakkında sınır dışı etme kararı alınmış olmaya dayanır (m.57/2); bu karar idare mahkemesince iptal edilirse gözetimin dayanağı ortadan kalkar. Dava açılmışsa yabancı yargılama sonuçlanıncaya kadar zaten sınır dışı edilemez (m.53/3); dava uzadıkça gözetimin sürdürülmesindeki zaruret tartışılabilir hâle gelir; bkz. deport kararı nasıl durdurulur.
7. Anayasa Mahkemesi tedbir kararı. Sınır dışı durdurulmuş ve tedbir süresi sonrasında işlem yapılmamışsa.
8. Aile durumunda değişiklik. Evlilik, çocuğun doğumu, çocuğun okula başlaması gibi aile birliğini güçlendiren olgular.

Yeniden Başvuru Dilekçesi Nasıl Farklı Olur?

Yeniden başvuru dilekçesi, ilk dilekçenin tekrarı olmamalıdır. Üç fark vardır:

• "Şartların değişmesi" başlığı açıklamaların ilk maddesi olur: ret kararının tarihi, ret gerekçesi ve o tarihten sonra ortaya çıkan yeni olgu açıkça yazılır.
• Yeni olgu belgeyle desteklenir; belgesiz yeniden başvuru büyük olasılıkla aynı gerekçeyle reddedilir.
• Terditli talep korunur: kaldırma talebi kabul edilmezse alternatif yükümlülük uygulanması istenir.

Hazır metin için itiraz dilekçesi örneğinin "Yeniden başvuru dilekçesinde ne değişir?" bölümüne bakabilirsiniz.

Kaç Kez Başvurulabilir?

Kanunda sayı sınırı yoktur. Ancak her başvuru yeni bir olguya dayanmalıdır; aynı dilekçenin tekrar tekrar sunulması sonuç vermez ve hâkimliğin dosyaya bakışını olumsuz etkileyebilir. Uygulamada doğru yaklaşım, her ret kararının gerekçesini okuyup o gerekçeye cevap veren belgeyle yeniden başvurmaktır.

İdarenin Aylık Değerlendirmesi Devam Eder

Sulh Ceza'nın ret kararı, idarenin her ay idari gözetimin devamında zaruret bulunup bulunmadığını değerlendirme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Aylık değerlendirme sonuçları gerekçesiyle tebliğ edilmek zorundadır. Bu değerlendirmelerde sunulacak yeni belgeler, gözetimin idarece sonlandırılmasını da sağlayabilir.

Anayasa Mahkemesi'ne Bireysel Başvuru

İdari gözetim, Anayasa'nın 19. maddesinde korunan kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına müdahaledir. Sulh Ceza kararı kesin olduğundan iç hukuk yolu bu kararla tükenmiş sayılır ve 6216 sayılı Kanun'un 47/5. maddesi uyarınca kararın öğrenilmesinden itibaren otuz gün içinde Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru yapılabilir. Anayasa Mahkemesi, sulh ceza hâkiminin idari gözetimi hukuka uygun bulan kararının kesinleşmesinden itibaren süresi içinde doğrudan bireysel başvuruda bulunulabileceğini kabul etmiştir (Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru, B. 2016/35009, T. 02.05.2019).

Anayasa Mahkemesi'nin bu alanda esas aldığı ilkeler:

• Süratli ve güvenceli yargısal denetim. Anayasa'nın 19/8 ve AİHS'nin 5/4 maddeleri, hürriyeti kısıtlanan kişiye tutulmasının hukukiliği hakkında süratle karar verebilecek bir mahkemeye başvurma hakkı tanır 
• Soyut gerekçeyle uzun süreli tutma sorunludur. İdari gözetim istisnai bir yetkidir; sınır dışı işlemleri "gerekli özen" içinde yürütülmezse mahrumiyetin meşruiyetinden söz edilemez (Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru, B. 2014/13044, T. 11.11.2015).

Bireysel başvuruda tedbir kararı da talep edilebilir. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 73. maddesi kapsamında tedbir, başvurucunun temel haklarına, özellikle yaşamına ya da maddi veya manevi varlığına yönelik ciddi bir tehlike bulunan hâllerde sınır dışı işleminin durdurulması için uygulanmaktadır; tedbir talebi somut bilgi ve belgeye dayanmalıdır. Tedbir kararı, kişinin geri gönderme merkezinden salıverilmesi sonucunu kendiliğinden doğurmaz; merkezden çıkış için Sulh Ceza yolu ayrıca işletilmelidir.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi

Anayasa Mahkemesi yolu tüketildikten sonra AİHS'nin 5. maddesi kapsamında AİHM'e başvuru mümkündür. Başvuru süresi, iç hukuktaki kesin karardan itibaren dört aydır (AİHS m.35/1). AİHM başvurusu uzun sürer ve merkezden çıkış için pratik bir yol değildir; ancak sistematik ihlal iddialarında önemini korur.

Ret Sonrası Yol Haritası

1. Ret kararının gerekçesini okuyun; hangi olgunun eksik bulunduğunu belirleyin.
2. O olguya cevap veren belgeyi toplayın (adres, sağlık, soruşturma sonucu, süre).
3. "Şartların değişmesi" başlıklı yeniden başvuru dilekçesini sunun.
4. Aynı anda otuz günlük süre içinde Anayasa Mahkemesi başvurusunu değerlendirin.
5. Sınır dışı kararına karşı açılan iptal davasının durumunu ve 7 günlük süreyi kontrol edin.
6. İdarenin aylık değerlendirmesine yeni belgeleri sunun.

Bu konunun ayrıntısı için geri gönderme merkezinden nasıl çıkılır yazısına bakabilirsiniz.