İdari Gözetim Kaldırma Kararı

Gerekçesiz olarak uzatılan idari gözetim kararına yapılan itirazı, İstanbul 2. Sulh Ceza Hâkimliği kabul ederek yabancının geri gönderme merkezinden salıverilmesine karar vermiştir. Karar 29/7/2019 tarihlidir ve Anayasa Mahkemesinin B. 2020/15539 sayılı, 22/11/2022 tarihli kararında aktarılmıştır. Ve arşivimizdeki bu önemli kararı idari gözetim kararına itiraz dilekçelerinde süre ve uzatma bölümünün dayanağı olarak sık sık kullanıyoruz.

Dosyada ne olmuştu?

Başvurucu hakkında sınır dışı (deport) etme kararı ve idari gözetim kararı verilmiş, kendisi geri gönderme merkezine alınmıştı. Anayasa Mahkemesi, 2019/16765 sayılı başvuruda sınır dışı (deport) işleminin yürütmesinin 29.06.2019 tarihine kadar durdurulmasına karar verilmişti. Bu tarih geçmesine rağmen idare ne sınır dışı işlemini gerçekleştirmediği gibi başvurucuyu serbest bırakmadı. Ve idari gözetimin uzatılmasına karar verdi. 

Başvurucu, idari gözetimin uzatılmasına dair kararın kaldırılması için İstanbul 2. Sulh Ceza Hâkimliği'ne başvurdu. Hâkimlik idareden uzatmanın sebebini sordu. İdareden gelen cevapta, idari gözetimin hangi zorunluluk nedeniyle uzatıldığı gerekçelendirilemedi.

Hâkimlik neye baktı, ne gördü?

Yabancının geri gönderme merkezinde tutulması toplamda altı ayı geçemez. Bu sürenin uzatılabilmesi için kanunun aradığı iki şarttan biri gerçekleşmiş olmalıdır:  yabancının iş birliği yapmaması ya da ülkesiyle ilgili doğru bilgi veya belgeleri vermemesi.

İdare, idari gözetimin hangi sebeple ve hangi zorunluluk nedeniyle uzatıldığını ortaya koyamamıştır. Üstelik Anayasa Mahkemesi'nin tedbir süresi dolalı epey olmuş, sınır dışı işlemi hâlâ yapılmamıştır.

Hâkimlik burada idari gözetimin uzatılması için idarenin haklı bir sebebi olmadığına kanaat etmiştir. Bu koşullarda gözetimin devamını geçerli bir hukuki sebebe dayanmadığına karar vermiştir. İdari gözetimden beklenen faydanın alternatif bir tedbirle de sağlanabileceğine değinmiştir. Ve idari gözetimin sona erdirilmesine karar vermiştir. 

Bu kararı değerli kılan ne?

Bu karar ile yeterli bir gerekçeye sahip olmayan idari gözetimin uzatılması kararının hukuka aykırı olduğuna ve yabancının derhal salıverilmesi gerektiğine karar verilmiştir. Kararın taşıdığı ilke açıktır: kanuni sebebi somut olarak gösterilmeyen uzatma, gözetimin devamı için yeterli değildir.

Kararın ikinci önemli yanı, sınır dışı (deport) işleminin fiilen uygulanmamasının verdiği ağırlıktır. İdari gözetim, sınır dışını (deport) gerçekleştirmek için vardır. Sınır dışı (deport) yapılmıyorsa, yapılamıyorsa ya da mahkeme kararıyla durdurulmuşsa, kişiyi kapalı bir merkezde tutmanın hukuki bir amacı kalmaz. Anayasa Mahkemesi de sınır dışı işlemleri "gerekli özen" içinde yürütülmezse mahrumiyetin meşruiyetinden söz edilemeyeceğini belirtmiştir (Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru, B. 2014/13044, T. 11.11.2015); ama bir İstanbul hâkimliğinin somut bir dosyada bunu uygulamış olması, İstanbul'daki merkezlerde tutulan yabancılar için ayrı bir anlam taşır.

Süre ve uzatma kurallarının tamamını idari gözetim süresi yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.

Dilekçede bu karar hangi durumlarda kullanılmalıdır?

Bu karar üç durumdan birinde kullanılır:

• yabancı altıncı ayı doldurmuş ve uzatma kararı almışsa,
• uzatma yazısında kanuni sebebin hangi olguya dayandığı yazmıyorsa,
• ya da bir mahkeme veya Anayasa Mahkemesi kararıyla sınır dışı durdurulmuş ve süre dolduktan sonra da işlem yapılmamışsa.

Argümanın işe yaraması için dilekçede üç şey belgelenmelidir:

• ilk idari gözetim kararının tarihi ve
• idari gözetim kararından bu yana geçen süre
• yabancının kimlik ve seyahat belgelerini verdiği, konsolosluk işlemlerinde iş birliği yaptığına dair (yani uzatma sebeplerinin bulunmadığı) ve uzatma yazısının kendisi, çünkü gerekçesizliği en iyi kendi metni gösterir.

İtiraz dilekçesi örneğimize bu karar eklenebilir. Uzatma gerekçesizse tek başına da yeterli bir kaldırma sebebidir; ama tecrübemiz, süre argümanının sabit adres ve aile bağlarıyla birlikte sunulduğunda çok daha güçlü olduğu yönündedir. Hâkimlik, "bu kişiyi bırakırsak nereye gider?" sorusunun cevabını dosyada görmek ister.

İlk itiraz reddedilmişse ne olur?

Altıncı ayın dolması ve uzatma kararının tebliği, kanunun "şartların değişmesi" olarak kabul ettiği durumlardandır. Daha önce reddedilmiş bir dosyada bile bu olgulara dayanarak yeniden başvurulabilir. Ret kararında "kaçma riski devam ediyor" denmişse, uzatma yazısının gerekçesizliği bu değerlendirmeyi yeniden açar. Detaylı bilgi için bkz : idari gözetim kararına itiraz reddedilirse 

Aynı çizgideki kararlar

İstanbul 2. Sulh Ceza Hâkimliği bir başka dosyada, hakkında yalnızca adli işlem bulunan ve ulaşılabilir adresi olan bir yabancının gözetimini sonlandırmıştır; bkz. İstanbul 2. Sulh Ceza Hâkimliği ulaşılabilir adres kararı. İstanbul 6. Sulh Ceza Hâkimliği ise usulüne uygun karar alınmadan yürütülen bir tutmayı sona erdirmiştir; bkz. usulüne uygun olmayan idari gözetim kararı. Diğer illerin kararlarıyla birlikte tamamı idari gözetim emsal kararlar sayfasındadır.

Bu konunun ayrıntısı için geri gönderme merkezinden nasıl çıkılır yazısına bakabilirsiniz.