İdari Gözetim Kararı Nedir? Şartları ve Sebepleri

Yabancı geri gönderme merkezine götürüldüğünde İl Göç İdaresi'nin, aldığı bir kararla kapalı bir merkezde tutulmaktadır. Bu kararın adı idari gözetim kararıdır ve ne olduğunu doğru anlamak, sonrasında ne yapılacağını doğru planlamanın ilk adımıdır.

İdari gözetim nedir?

İdari gözetim, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 57. maddesinde düzenlenen, hakkında sınır dışı etme kararı alınmış bir yabancının sınır dışı işlemi gerçekleştirilinceye kadar geri gönderme merkezinde tutulmasını sağlayan bir idari tedbirdir.

Üç özelliği vardır ve üçü de önemlidir.

Birincisi, idari gözetim bir ceza değildir. Kişi bir suç işlediği için değil, sınır dışı işleminin yürütülebilmesi için tutulur. 

İkincisi, bir tedbir olduğu için amacına bağlıdır. Amaç yabancının sınır dışı( deport) edilmesidir.Sınır dışı (deport) yapılamıyorsa, yapılmıyorsa ya da mahkeme kararıyla durdurulmuşsa tedbirin devamı tartışmalı hâle gelir. Detaylı bilgi için bkz : hakkında sınır dışı kararı alınamayacak yabancılar 

Üçüncüsü, idari bir işlem olmasına rağmen kişi özgürlüğünü kısıtladığı için Anayasa'nın 19. maddesinin güvenceleri altındadır. Kanun koyucu bu nedenle idari gözetimin denetimini idare mahkemelerine değil, kişi özgürlüğüyle ilgili kararların hâkimi olan Sulh Ceza Hâkimliklerine vermiştir.

İdari gözetim kararını kim verir?

Kararı valilik alır. Uygulamada bu, İl Göç İdaresi Müdürlüğü eliyle valilik adına düzenlenen bir karardır. Kolluk idari gözetim kararı alamaz; polisin veya jandarmanın görevi, hakkında karar alınan yabancıyı 48 saat içinde geri gönderme merkezine götürmektir.

Kanun idari gözetimi yalnızca "hakkında sınır dışı etme kararı alınanlar" için öngörür. Dolayısıyla geri gönderme merkezine alınan her yabancının dosyasında en az iki karar vardır ve bunlar birbirinden ayrı incelenir. Sınır dışı kararının süreleri ve dava yolu için sınır dışı (deport) kararı nasıl durdurulur rehberimize bakabilirsiniz.

İdari gözetim hangi sebeplerle uygulanır?

Kanun beş sebep sayar. Valilik, sınır dışı kararı alınan yabancılardan yalnızca bu beş gruba girenler hakkında idari gözetim kararı alabilir:

• Kaçma ve kaybolma riski bulunanlar. Uygulamada en sık dayanılan sebeptir ve en soyut olanıdır. Sabit adresi, ailesi ve düzenli hayatı olan bir kişi için bu riskin somut bir olguya dayanması gerekir.
• Türkiye'ye giriş veya çıkış kurallarını ihlal edenler. Yasal olmayan yollardan giriş, vize ihlali, ikamet izni süresinin uzun süre aşılması bu gruba girer.
• Sahte ya da asılsız belge kullananlar.
• Kabul edilebilir bir mazereti olmaksızın Türkiye'den çıkmaları için tanınan sürede çıkmayanlar. Terke davet edilmiş ama süresinde ayrılmamış olanlar.
• Kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar. Bu sebep, hakkında bir adli işlem bulunan herkes için otomatik olarak gerçekleşmez; idarenin somut bir tehdit ortaya koyması gerekir. İstanbul 2. Sulh Ceza Hâkimliği, salt adli işlemin idari gözetimi gerektirmediğine karar vermiştir; bkz. ulaşılabilir adres kararı.

Karar bu sebeplerden hangisine dayandığını açıkça belirtmeli ve sebebin bu kişide neden gerçekleştiğini göstermelidir. Yalnızca madde numarası yazılan kararlar usul yönünden eksiktir; bu konuyu usulüne uygun idari gözetim kararı yazımızda ayrıntılı ele aldık.

İdari gözetim yerine ne uygulanabilir?

Aynı maddenin ikinci fıkrası valiliğe bir tercih hakkı bırakır: idari gözetim kararı almak ya da 57/A maddesindeki alternatif yükümlülükleri uygulamak. Belirli adreste ikamet etme, bildirimde bulunma, teminat ve elektronik izleme bu alternatiflerin başlıcalarıdır. Kanunun mantığına göre kapalı merkezde tutma, denetim amacının daha hafif bir tedbirle sağlanamadığı hâllere özgüdür. Ayrıntı için idari gözetime alternatif yükümlülükler.

Karar nasıl tebliğ edilir?

İdari gözetim kararı, süresinin uzatılması ve her ay yapılan değerlendirmelerin sonuçları, gerekçesiyle birlikte yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir. Avukatı olmayan yabancı, kararın sonucu, itiraz usulleri ve süreleri hakkında bilgilendirilir. Tebliğ tutanağındaki tarih, hem idari gözetim süresinin hesabı hem de sınır dışı kararına karşı yedi günlük dava süresi bakımından belirleyicidir; ilk iş bu tarihi tespit etmektir.

İdari gözetim ne kadar sürer?

Kural olarak altı ayı geçemez. Sınır dışı işlemi yabancının iş birliği yapmaması veya ülkesiyle ilgili doğru bilgi ya da belgeleri vermemesi nedeniyle tamamlanamıyorsa en fazla altı ay daha uzatılabilir. Valilik ayrıca her ay idari gözetimin devamında zaruret bulunup bulunmadığını değerlendirmek zorundadır; zaruret görülmeyen yabancı altı ay dolmadan da serbest bırakılır. Süre kurallarının tamamı idari gözetim süresi yazımızdadır.

İdari gözetim nerede uygulanır?

Geri gönderme merkezlerinde. İstanbul'da Tuzla, Arnavutköy, Çatalca, Binkılıç ve Silivri'de merkezler bulunur; yer olmadığında yabancı başka bir ildeki merkeze de sevk edilebilir. Yakınınızın hangi merkezde olduğunu nasıl öğreneceğiniz ve her merkez için pratik bilgiler İstanbul geri gönderme merkezleri rehberinde, merkezlerdeki yaşam koşulları ve haklar ise geri gönderme merkezi şartları yazısındadır.

İdari gözetim ile terke davet arasındaki fark

Sınır dışı kararı alınan her yabancı geri gönderme merkezine alınmaz. Kanunun 56. maddesi, kaçma riski bulunmayan ve kamu düzeni bakımından tehdit oluşturmayan yabancılara Türkiye'yi terk etmeleri için on beş günden az olmamak üzere otuz güne kadar süre tanınmasını öngörür. Buna terke davet denir. Kişi bu süre içinde kendi imkânlarıyla ayrılır; merkezde tutulmaz. Terke davet edilen ama süresinde çıkmayan kişi ise yukarıdaki dördüncü sebep kapsamında idari gözetime alınabilir.

İdari gözetim ile tutuklama ve adli kontrol arasındaki fark

Tutuklama, ceza yargılamasında hâkim kararıyla uygulanan bir koruma tedbiridir ve bir suç şüphesine dayanır. İdari gözetim ise suç şüphesine değil, sınır dışı işleminin yürütülmesine dayanır ve idare tarafından alınır. Bu nedenle idari gözetim altındaki kişinin "tutuklu" sıfatı yoktur, ceza infaz kurumunda değil geri gönderme merkezinde tutulur ve hakkındaki denetim Sulh Ceza Hâkimliği'nce yapılır. Aynı kişi hakkında ayrıca bir ceza soruşturması yürütülüyorsa bu, idari gözetimden bağımsız kendi usulünde ilerler.

Uluslararası koruma başvurucuları için farklı rejim

Uluslararası koruma başvurusunda bulunan kişilerin idari gözetimi 57. maddeye değil, 68. maddeye tabidir; sebepleri ve süreleri farklıdır. Geri gönderme merkezinde uluslararası koruma başvurusu yapan kişiler için de bu ayrım önem taşır. Ayrıntı için uluslararası koruma başvurusu ve idari gözetim.

İdari gözetim kararına nasıl itiraz edilir?

İdari gözetim altındaki yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı, kararın alındığı yerdeki Sulh Ceza Hâkimliği'ne itiraz edebilir. Hâkimlik incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır. Başvuru için bir süre sınırı yoktur; şartlar değiştiğinde yeniden başvurulabilir. Sürecin tamamını idari gözetim kararına itiraz rehberimizde, dilekçeyi ise itiraz dilekçesi örneğinde bulabilirsiniz.

Yakınım geri gönderme merkezinde; e-Devlet'ten görebilir miyim?

Aileler ilk olarak e-Devlet'e bakar. İdari gözetim kararı e-Devlet'te ayrı bir sorgu olarak yer almaz; yabancının hangi merkezde olduğu Yabancılar İletişim Merkezi (YİMER 157) aranarak, İl Göç İdaresi'ne başvurularak veya avukat aracılığıyla öğrenilir. Kararın kendisi ise merkez idaresinden ya da avukat eliyle dosyadan temin edilir.

Hukuki kaynaklar

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m. 53, 54, 55, 56, 57, 57/A, 58, 68; Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik; Anayasa m. 19; Anayasa Mahkemesi K.A., B. No: 2014/13044; Abdulkadir Yapuquan, B. No: 2016/35009.