Türkiye'de Doğan Yabancı Bebeğe İkamet İzni: 6 Ay Kuralı

Türkiye'de ikamet izniyle yaşayan yabancı bir ailenin çocuğu burada doğduğunda, çocuk kendiliğinden ebeveynin iznine dahil olmuyor; kendi adına ayrı bir ikamet izni alınması gerekiyor. Aşağıda bu iznin takvimi ve belge zinciri, doğum gününden başlayarak kuruluyor.

Türkiye'de doğan yabancı bebeğe ikamet izni nasıl alınır?

Süreç dört halkalı bir zincir olarak işler: doğum belgesi, nüfus bildirimi, pasaport ve e-ikamet başvurusu. Göç İdaresi Başkanlığı'nın ikamet sıkça sorulan sorular sayfasına göre çocuk, hastanede düzenlenen doğum belgesiyle ebeveynin yasal süresine bağlı olarak Türkiye'de kalabilir; bu süre içinde pasaport alınarak, doğum tarihinden başlatılmak kaydıyla ikamet izni başvurusu yapılmalıdır. Başvuru, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 22. maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi uyarınca Türkiye içinden, valiliğe (il göç idaresi müdürlüğüne) yapılabilen istisnai hâllerden biridir.

1. Doğum belgesi: Doğum hastanede gerçekleşmişse belge hastane tarafından düzenlenir. Hastane dışında doğan çocuklar için Göç İdaresi, muhtarlıktan düzenlenecek belgenin alınmasını istiyor.
2. Nüfus müdürlüğüne bildirim: 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun 15. maddesi, sağ olarak doğan her çocuğun Türkiye'de otuz gün içinde nüfus müdürlüğüne bildirilmesini zorunlu tutar. Sağlık kuruluşunda gerçekleşen doğumlar ilgili sağlık birimince beş iş günü içinde bildirilir.
3. Pasaport: Çocuğun pasaportu, vatandaşı olduğu ülkenin Türkiye'deki büyükelçilik veya konsolosluğundan alınır.
4. İkamet izni başvurusu: e-ikamet üzerinden başvuru formu doldurulur, randevu günü belgeler il göç idaresine teslim edilir. İstanbul İl Göç İdaresi Müdürlüğü, pasaportunda giriş-çıkış kaydı bulunmayan yeni doğanlar için başvurunun sistemdeki "yeni doğan" seçeneği kullanılarak yapılmasını belirtiyor.

Doğum belgesiyle bebek kaç ay Türkiye'de kalabilir?

Altı ay, yani yüz seksen gün. Göç İdaresi'nin ikamet SSS metni bu çocuklar için yüz seksen gün içinde durumlarına uygun ikamet izni alınmasının zorunlu olduğunu söylüyor. Süre doğum tarihinden işler; başvurunun sonuçlanmasını değil, yapılmasını beklemek üzerine kurulu bir takvim değildir, bu yüzden pasaport temini süresini de bu altı ayın içine sığdırmak gerekir.

Bu altı ay mutlak bir tavan değil, üst sınırdır. Düzce İl Göç İdaresi Müdürlüğü'nün duyurusunda açıkça yazıldığı gibi, ebeveynin ikamet izni süresi altı aydan azsa çocuğun kalış hakkı da bu kısa süreye bağlı olarak geçerlidir. Yani ebeveynin izni üç ay sonra bitiyorsa, planlamayı altı ay üzerinden değil o üç ay üzerinden yapmak gerekir.

Süre geçirilirse ne olur?

İki sonuç birlikte doğar. Aynı duyuruya göre doğum belgesiyle kalıp da öngörülen süre içinde başvurmayanlardan cezalı ikamet harcı tahsil edilir; ayrıca çocuk, geçerli bir kalış belgesi olmayan yabancı konumuna düşer. Bu ikinci sonuç, ailenin uzatma başvurularını da etkileyebildiği için, gecikme fark edildiğinde beklemek yerine durumun il göç idaresine taşınması gerekir; hangi yolların açık kaldığını kaçak duruma düşen yabancı için yol haritası yazısında karşılaştırmalı olarak bulabilirsiniz.

Doğum belgesi ile ikamet izni arasındaki fark

Doğum belgesi bir kalış belgesidir, bir seyahat belgesi değildir. Bu ayrımı görmeden ülkeden çıkan aileler, dönüşte çocuğu geçerli belgesiz duruma sokabiliyor.

Bebeğin pasaportu nasıl çıkarılır?

Pasaport, çocuğun vatandaşı olduğu ülkenin Türkiye'deki temsilciliğinden alınır; Türk makamları yabancı çocuğa pasaport düzenlemez. Temsilcilikler genellikle doğum belgesini, ebeveynlerin pasaportlarını ve ikamet izni belgelerini ister, ancak istenen evrak ve bekleme süresi ülkeden ülkeye değişir. Bu yüzden pasaport randevusunun doğumdan hemen sonra alınması, altı aylık takvimin en kritik adımıdır.

Pasaportun süresi de izni belirler. YUKK m.21'in ikinci fıkrası, talep edilen ikamet izni süresinden altmış gün daha uzun süreli pasaport şartı arar; m.23'ün birinci fıkrası ise ikamet izinlerinin pasaportun geçerlilik süresinden altmış gün daha kısa süreli düzenleneceğini söyler. Kısa süreli düzenlenen bir bebek pasaportu, ailenin izin süresinden bağımsız olarak çocuğun iznini kısaltır.

Başvuruda hangi belgeler isteniyor?

Yeni doğan başvurusunda dosyanın çekirdeği doğum belgesi, pasaport ve ebeveynin statüsünü gösteren belgelerdir. Aşağıdaki liste uygulamada istenen belgeleri toplar; il müdürlükleri dosyanın durumuna göre ek belge isteyebilir, bu yüzden randevu öncesi ilgili il göç idaresinin listesinin kontrol edilmesi gerekir.

• e-ikamet üzerinden doldurulan ve imzalanan ikamet izni başvuru formu
• Hastaneden alınan doğum belgesi, hastane dışı doğumda muhtarlıktan alınan belge
• Çocuğun pasaportu ve kimlik sayfası fotokopisi
• Çocuk adına biyometrik fotoğraf
• Ebeveynlerin pasaportları ile geçerli ikamet izni belgeleri
• Çocuğu kapsayan geçerli sağlık sigortası
• İkamet adresini gösteren belge (ailenin adres kaydı ya da kira sözleşmesi)

İznin türü çocuğun ve ebeveynin durumuna göre belirlenir: destekleyici konumundaki ebeveyne bağlı aile ikamet izni şartları karşılanıyorsa bu izin, karşılanmıyorsa duruma uygun başka bir izin türü gündeme gelir. Kalış amacına göre değerlendirilen kısa dönem ikamet izni başvurusu da bu alternatifler arasındadır. Hangi izne başvurulacağı idarenin değerlendirmesine açık bir konudur; bu nedenle ret riskini azaltmak için dosyanın baştan tek bir kalış amacı üzerine kurulması önemlidir.

İkamet izni neden doğum tarihinden başlatılıyor?

Çünkü Göç İdaresi, bu çocuklar için izni doğum tarihinden itibaren geçerli olacak şekilde düzenliyor. Bunun pratik sonucu şudur: başvuru dördüncü ayda yapılsa bile izin geriye, doğum gününe kadar işletilir ve fiilen elinizde kalan süre kısalır. Yani gecikmek yalnızca cezalı harç riski değil, kullanılabilir izin süresi kaybı da doğurur.

İkinci sınır ebeveynin kendi izninden gelir. YUKK m.34 uyarınca aile ikamet izni her defasında üç yılı aşmayacak şekilde verilebilir; ancak süresi hiçbir şekilde destekleyicinin ikamet izni süresini aşamaz. Bu yüzden ailelerin çocuğun ve ebeveynin uzatma takvimlerini birlikte planlaması, her yıl iki ayrı randevu peşinde koşmaktan daha isabetlidir.

Türkiye'de doğan yabancı çocuk Türk vatandaşı olur mu?

Kural olarak hayır: Türk vatandaşlığı doğum yerine değil soy bağına bağlıdır. 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 7. maddesi Türk vatandaşı ana veya babadan doğan çocuğun Türk vatandaşı olduğunu düzenler; iki yabancı ebeveynin çocuğu Türkiye'de doğduğu için vatandaş sayılmaz.

Tek istisna vatansızlığı önleme amacı taşır. Aynı Kanun'un 8. maddesine göre Türkiye'de doğan ve yabancı ana ve babasından dolayı doğumla herhangi bir ülkenin vatandaşlığını kazanamayan çocuk, doğumdan itibaren Türk vatandaşıdır; maddenin ikinci fıkrası, Türkiye'de bulunmuş çocuğun aksi sabit olmadıkça Türkiye'de doğmuş sayılacağını ekler. Bu istisna, ebeveynin ülkesinin mevzuatının yurt dışında doğan çocuğa vatandaşlık tanımadığı hâllerde gündeme gelir ve iddianın ilgili ülke hukukuyla ortaya konması gerekir. Kanun metnini mevzuat.gov.tr üzerinden doğrulayabilirsiniz.

Geçici veya uluslararası koruma kapsamındaki ailelerde süreç farklı

Bu yazıdaki takvim, ikamet izniyle Türkiye'de bulunan ebeveynler içindir. Göç İdaresi'nin geçici koruma sıkça sorulan sorular sayfasına göre geçici koruma kapsamındaki ailelerde de önce hastaneden doğum belgesi (hastane dışı doğumda muhtarlıktan belge) alınır ve çocuğun nüfus kaydı yapılır; sonraki kayıt işlemleri ikamet izni üzerinden değil, ailenin kayıtlı olduğu il göç idaresi üzerinden yürür. Ebeveynin statüsü ikamet izni dışında bir korumaya dayanıyorsa, çocuğun belgesi de o statünün usulüne tabidir; insani ikamet izni ile kalış hakkı gibi istisnai yollar ancak kendi şartları oluştuğunda değerlendirilir.

Başvuru reddedilirse: görevli mahkeme, yetki ve süre

İkamet izni başvurusunun reddi bir idari işlemdir; denetimi idari yargıda yapılır. Görevli mahkeme idare mahkemesidir; yetkili mahkeme ret kararını veren valiliğin bulunduğu yer idare mahkemesidir. Başvuru sahibi dilerse dava açmadan önce idareye başvurabilir, dilerse doğrudan iptal davası açabilir.

Süre bakımından önemli bir ayrım vardır: buradaki süre bir zamanaşımı değil, idari dava açma süresidir ve mahkeme tarafından re'sen gözetilir; def'i olarak ileri sürülmesi gerekmez, kural olarak durmaz ve kesilmez. Başlangıcı ret kararının tebliğidir; öğrenme tarihi değil, usulüne uygun tebliğ esas alınır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesindeki genel süre idare mahkemelerinde altmış gündür; süreyi her hâlde karar metninde yazılı bilgiye göre teyit ettirin. Ret sonrası yol ayrımını ikamet izni reddedilen yabancının izleyeceği adımlar başlıklı yazıda ayrıntılı bulabilirsiniz.

Doğumdan sonra ilk hafta içinde yapılacaklar

Takvimi kurtaran şey, altı ayın sonu değil ilk haftadır.

• Doğum belgesini hastaneden alın; doğum evde gerçekleşmişse muhtarlıktan belge temin edin.
• Doğum tarihine otuz gün ekleyip nüfus müdürlüğüne bildirim tarihini, yüz seksen gün ekleyip ikamet izni başvurusu için son tarihi bir yere yazın.
• Ebeveynin ikamet izni bitiş tarihini kontrol edin; altı aydan kısaysa takvimi o tarihe göre kısaltın.
• Çocuğun kendi ülke temsilciliğinden pasaport randevusu alın ve istenen belgeleri sorun.
• Pasaport elinize geçtiğinde e-ikamet başvurusunu yeni doğan kaydı olarak yapın; güncel belge listesini goc.gov.tr ve ilinizin göç idaresi sayfasından kontrol edin.
• Ülkeden çıkış planı varsa, çıkışı ikamet izni düzenlenmeden yapmayın; doğum belgesi geri girişte tek başına yeterli değildir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her dosyanın sonucu ebeveynin statüsüne, belgelere ve idarenin değerlendirmesine göre değişir.