Yabancı Türkiye'de Şirket Nasıl Kurar: Adımlar ve Oturum

Yabancı bir kişi Türkiye'de şirketi, Türk vatandaşının izlediği kuruluş yolundan kurar; farkı, kuruluştan önce kimliğinin vergi ve sicil sistemlerinde tanımlanmasıdır. Ortaklık size kendiliğinden oturum vermez; Türkiye'de yaşayacaksanız statünüzü ayrıca, tercihen kuruluştan önce planlamanız gerekir.

Yabancı Türkiye'de şirket nasıl kurar: hukuki zemin

Yabancılar Türkiye'de şirket kurabilir ve bu konuda yerli yatırımcıyla aynı kurallara tabidir. 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu m.3, uluslararası anlaşmalar ve özel kanunlar aksini öngörmedikçe yabancı yatırımın serbest olduğunu ve yabancı yatırımcının yerli yatırımcıyla eşit muamele göreceğini düzenler. Kuruluş için ön izin alınmaz; şirket, Türk Ticaret Kanunu'ndaki genel usulle ticaret siciline tescil edilerek tüzel kişilik kazanır.

Kanunun m.2 tanımı, yalnızca yabancı uyruklu gerçek kişileri ve yabancı ülke kanunlarına göre kurulmuş tüzel kişileri değil, yurt dışında ikamet eden Türk vatandaşlarını da yabancı yatırımcı sayar. Bazı faaliyet alanlarında (örneğin lisansa bağlı sektörlerde) özel mevzuatın ek şartları saklıdır; faaliyet konusunu yazmadan önce bu kontrolün yapılması gerekir. Kanunun güncel metnine mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşılabilir.

Şirket türü ve asgari sermaye

Yabancı yatırımcıların çoğu limited ya da anonim şirket arasında seçim yapar. 25.11.2023 tarihli ve 32380 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 7887 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 1 Ocak 2024'ten itibaren en az sermaye tutarları yükseltilmiştir ve bu tutarlar Ticaret Bakanlığı duyurusunda da yer almaktadır.

Tür seçimi yalnızca sermaye meselesi değildir. Limited şirkette müdür, anonim şirkette yönetim kurulu üyesi kim olacaksa, ileride çalışma izni gerekip gerekmediğini de o atama belirler. Bu yüzden esas sözleşmeyi yazmadan önce aşağıdaki statü bölümünü okumak gerekir. Asgari sermaye, çalışma izni değerlendirmesinde aranan sermaye ölçütüyle aynı şey değildir; o eşikleri şirket ortağı yabancının çalışma izni kriterleri yazısında ayrıca ele aldık.

Kuruluştan önce: potansiyel vergi numarası ve MERSİS kaydı

Türk kimlik numarası olmayan bir ortak, şirket kuruluşunun yürütüldüğü MERSİS sisteminde kendiliğinden tanınmaz. Bu nedenle iki ön adım vardır: önce yabancı ortak için potansiyel vergi kimlik numarası alınır, ardından ortak MERSİS'e tanımlanır.

• Potansiyel vergi kimlik numarası: Vergi dairesine pasaportla başvurularak ya da İnteraktif Vergi Dairesi'ndeki yabancılara özgü potansiyel vergi kimlik numarası formu doldurularak alınır. Bu numara vergi mükellefiyeti başlatmaz; yalnızca kişiyi sistemde tanımlar. Tüzel kişi ortak için de ayrıca numara alınır.
• MERSİS tanımlaması: Sistemde kaydı bulunmayan yabancı gerçek kişi için "Pasaport Tanımlama Formu", yabancı tüzel kişi için "Yabancı Dış Tüzel Kişilik Tanımlama Formu" hazırlanır ve dayanak belgelerle birlikte şirketin kaydolacağı ticaret odasının yeni kayıt birimine başvurulur.

Bu iki adım tamamlanmadan esas sözleşme taslağı MERSİS'te oluşturulamaz. Yurt dışındaki ortaklar için zamanı belirleyen kalem çoğunlukla budur, çünkü dayanak belgeler yurt dışından onaylı olarak getirilir.

Yabancı ortaktan istenen belgeler

Gerçek kişi ortak için temel belge, pasaportun noter onaylı Türkçe tercümesidir. Tüzel kişi ortakta ise belgenin düzenlendiği ülkeden onaylı evrak gerekir ve dosya belirgin biçimde genişler.

• Yabancı gerçek kişi: pasaportun noter onaylı Türkçe tercümesi, potansiyel vergi kimlik numarası.
• Yabancı tüzel kişi: apostilli faaliyet belgesi veya sicil özeti, vergi kaydını gösteren belge, Türkiye'de şirkete iştirak edilmesine ve temsilci atanmasına ilişkin karar, temsilci adına düzenlenen vekâletname; hepsinin Türkçe tercümesiyle.
• Yabancı ortak bulunan kuruluşlarda ticaret siciline verilen kuruluş bildirim formu.

Belgenin düzenlendiği ülke Apostil Sözleşmesi'ne taraf değilse apostil yerine konsolosluk onayı zinciri izlenir. Hangi belgenin hangi onayla istendiği ticaret sicili müdürlükleri arasında küçük farklar gösterebildiğinden, belgeler yurt dışında hazırlatılmadan önce kuruluşun yapılacağı müdürlüğün güncel listesi teyit edilmelidir.

Kuruluş adımları: tescile kadar sıra

1. Faaliyet konusu, şirket türü, unvan ve şirket merkezi adresinin belirlenmesi.
2. Yabancı ortaklar için potansiyel vergi kimlik numarasının alınması.
3. MERSİS'te kaydı olmayan ortakların tanımlama formlarıyla sisteme kaydedilmesi.
4. Esas sözleşmenin MERSİS üzerinden hazırlanması ve kuruluş başvurusunun oluşturulması.
5. Anonim şirkette nakdi sermayenin en az dörtte birinin kurulmakta olan şirket adına bankaya yatırılması; limited şirkette sözleşmede tescil öncesi ödeme öngörülmüşse o tutarın yatırılması.
6. Kurucuların imzasının ticaret sicili müdürlüğünde alınması ve kuruluş belgelerinin teslimi.
7. Tescil ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilan; ardından vergi dairesinde mükellefiyetin açılması.

Kuruluşun ne kadar süreceğini belirleyen, müdürlükteki işlemden çok belgelerin hazır olup olmadığıdır. Tüzel kişi ortağın yurt dışından gelecek apostilli evrakı, takvimin en uzun kalemidir. Sicil müdürlüğü başvuruyu reddederse TTK m.34 uyarınca karar tebliğinden itibaren sekiz gün içinde, sicilin bulunduğu yerde ticari davalara bakan asliye ticaret mahkemesine itiraz edilebilir.

Şirket kurarak Türkiye'de oturma izni alınır mı?

Şirket ortağı olmak tek başına oturum hakkı doğurmaz; tescil belgesi ikamet izni yerine geçmez. Türkiye'de yaşamak isteyen ortak için iki yol vardır: 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) m.31/1-c'deki "ticari bağlantı veya iş kuracaklar" gerekçesiyle kısa dönem ikamet izni ya da şirkette fiilen çalışacaksa çalışma izni.

Kısa dönem ikamet izni, yatırım (j) ve KKTC vatandaşlarına ilişkin (k) bentleri hariç, her defasında en fazla ikişer yıllık sürelerle verilebilir (YUKK m.31/2). Kanun bu izni "verilebilir" diye düzenlediği için idarenin takdir yetkisi vardır; şirketin gerçekten faaliyet gösterip göstermediği değerlendirmede belirleyici olabilir. YUKK Uygulama Yönetmeliği, ticari bağlantı veya iş kurma gerekçeli talep üç ayı aşıyorsa temas kurulacak kişi ya da şirketlerden davet mektubu veya benzeri belgeler istenebileceğini öngörür. Uygulamada ticaret sicili gazetesi, vergi levhası ve imza sirküleri gibi şirket belgeleri de dosyaya eklenir; e-ikamet sistemindeki güncel belge listesi başvuru öncesinde kontrol edilmelidir.

Bu izin çalışma hakkı vermez. 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m.12'ye göre ise çalışma izni ve çalışma izni muafiyeti, ikamet izni yerine geçer; çalışma izni alan ortağın ayrıca ikamet izni almasına gerek kalmaz. Genel başvuru adımları için kısa dönem ikamet izni başvurusu rehberine bakabilirsiniz.

İkamet izni mi çalışma izni mi: ortaklıktaki rolünüze göre seçim

Doğru statüyü belirleyen, şirkette sahip olduğunuz pay değil üstlendiğiniz roldür. Şirketi Türkiye'de fiilen yönetecek ya da şirkette çalışacaksanız çalışma izni; yalnızca sermaye koyup yönetimde yer almayacaksanız kısa dönem ikamet izni gündeme gelir.

Çalışma izni yolunu seçecekseniz başvurunun hangi şirket verileriyle değerlendirileceğini kuruluş aşamasında planlamak gerekir. Çalışma izninin oturma hakkıyla ilişkisini çalışma izni ile birlikte oturma hakkı yazısında anlattık.

Ret kararlarında merci ve süreler

Kuruluştan oturuma kadar zincirde ret kararı verebilecek üç ayrı merci vardır ve her birinin itiraz yolu farklıdır. Sürelerin tamamı kararın tebliğinden itibaren işler; öğrenme ya da işlem tarihi esas alınmaz.

Başlamadan önce netleştirilecek üç karar

1. Türkiye'de kimin, hangi sıfatla bulunacağı: müdür veya yönetim kurulu üyesi atanacak yabancı çalışma izni yoluna, yalnızca pay sahibi olacak yabancı kısa dönem ikamet yoluna girer.
2. Mevcut kalış hakkınızın bitiş tarihi: vize ya da vize muafiyeti süreniz dolmadan statü başvurusunun yapılabileceği bir takvim kurun; kuruluşu bu tarihe göre geriye doğru planlayın.
3. Yurt dışından gelecek belgeler: apostil ve tercüme gerektiren evrakı ilk iş olarak başlatın; kuruluşun geri kalanı bu belgelere bağlıdır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için güncel mevzuat ve idari uygulama ayrıca değerlendirilmelidir.