Şirket Kurarak Türk Vatandaşlığı: Sabit Sermaye Şartları

Türkiye'de kurduğunuz ya da ortak olduğunuz şirket üzerinden vatandaşlığa giden yolda bakılan şey şirketin kâğıt üzerindeki sermayesi değildir. Önemli olan, o sermayenin üretime dönük varlıklara dönüşüp dönüşmediğidir; aşağıda şirket kuruluşundan Cumhurbaşkanı kararına kadar her aşamada hangi kurumun neyi kontrol ettiğini sırasıyla bulacaksınız.

Şirket kurarak Türk vatandaşlığı alınır mı?

Alınabilir; ancak şirket kurmak ya da şirkete para koymak tek başına başvuru hakkı doğurmaz. Yabancının payına düşen en az 500.000 ABD doları veya karşılığı döviz ya da Türk lirası tutarındaki sabit sermaye yatırımının Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca tespit edilmesi gerekir. Bu tespit, Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.20/2-a'ya dayanır ve 5901 sayılı Kanun m.12/1-b kapsamındaki istisnai kazanma yolunu açar.

Eşik, 19.09.2018 tarihli ve 30540 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle 2.000.000 dolardan bugünkü tutara indirildi. Şartları taşımak vatandaşlığı otomatik kazandırmaz: Kanun m.12/1 milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel bulunmamasını arar ve son kararı Cumhurbaşkanı verir. Bu aşamada idarenin takdir yetkisi vardır.

Sabit sermaye yoluyla vatandaşlığın şartları

Bakanlığın sabit sermaye başvurularına ilişkin usul ve esasları, Yönetmelikteki tutar şartını beş somut ölçüte bağlar. Hepsinin aynı anda karşılanması gerekir.

1. Tutar: Yatırımcının payına düşen sabit sermaye yatırımı en az 500.000 ABD doları veya karşılığıdır.
2. Nitelik: Yatırım, mal ve hizmet üretimine yönelik arsa, bina, makine ve teçhizat gibi unsurları içerir.
3. Tarih: 12 Ocak 2017'den önce yapılan sabit sermaye yatırımları hesaba katılmaz; sonraki başvurularda geriye dönük en fazla üç yıllık harcama dikkate alınır.
4. Pay oranı: Şirkete ortaksanız, ortaklık payınızın toplam yatırım tutarıyla çarpımı eşiği karşılamalıdır.
5. Kaynak: Yurt dışından getirilen dövizin yatırımcı adına Türk lirasına çevrildiği banka dekontuyla gösterilir.

Hangi harcamalar sabit sermaye sayılır?

Sayılan harcama, şirketin faaliyet konusuyla doğrudan bağlantılı ve üretimde kullanılan kalıcı varlıktır. Şirket hesabında bekleyen ödenmiş sermaye, bu varlıklara harcanmadıkça sabit yatırım olarak görülmez; YMM raporunun konusu da tam olarak sermayenin ödenmesi ve sabit yatırıma dönüşmesidir.

Yalnızca fabrika binası veya arsa almak yeter mi?

Yetmez. Usul ve esaslara göre yalnızca gayrimenkul almak, sabit sermaye yatırımı tanımı içinde başvuru hakkı doğurmaz; gayrimenkul harcaması ise yatırımın bir parçası olarak değerlendirilir. Amacınız yalnızca taşınmaz edinmekse, ayrı bir eşik ve tapu şerhiyle işleyen 400 bin dolarlık taşınmazla vatandaşlık yolu daha uygun olabilir.

Ortak olarak, ilave yatırımla veya şirket devralarak başvuru

Yatırımı tek başına yapmanız şart değildir; halka açık olmayan bir şirketin tamamını satın alabilir, bir kısmına ortak olabilir ya da mevcut tesise ilave yatırım yapabilirsiniz. Her durumda ölçü, sizin payınıza düşen tutardır.

İlave yatırımda, ilave yatırıma başlanan tarihten itibaren sabit sermaye tutarındaki artış esas alınır. Örneğin yüzde 40 payınız olan şirket 1.000.000 dolarlık ilave yatırım yaptıysa payınıza 400.000 dolar düşer ve eşik karşılanmaz; aynı yatırımda yüzde 50 pay sahibi için ise 500.000 dolar hesaplanır. Şirketi devir yoluyla aldıysanız, pay devir tarihi itibarıyla bağımsız denetim kuruluşunca hazırlanan şirket değerleme raporu da istenir.

YMM sabit sermaye tespit raporu neyi kanıtlar?

Yeminli mali müşavirin hazırladığı özel amaçlı rapor, sermayenin ödendiğini ve sabit yatırıma dönüştüğünü tespit eden temel belgedir. Bakanlığın yayımladığı rapor taslağına göre raporda incelenen dönem, şirketin ortaklık yapısı, başvuranın yatırımı hangi tarihten sonra getirdiği ve toplam sabit yatırım tutarı gösterilir.

Raporda en fazla son üç yıllık dönemin sabit sermaye yatırımlarına yer verilir; daha eski harcamalar eşiğe sayılmaz. Rapora, düzenleyen YMM'nin faaliyet belgesi ya da bağımsız denetim kuruluşu belgesi eklenir.

Uygunluk belgesi başvurusunda istenen belgeler

Başvuru, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğüne yazılı olarak yapılır. Usul ve esaslara ekli listede şu belgeler yer alır:

• Doldurulmuş yatırım bilgi formu (yatırımın konusu, yeri, kapasitesi ve başvuranın yatırımdaki payı)
• Pasaportun kimlik sayfaları ve başvuranın imza beyannamesi
• Vekil aracılığıyla başvuruluyorsa vekâletname
• Yatırım bir şirket üzerinden yapıldıysa ortaklık yapısını ve sermayeyi gösteren ticaret sicili gazetesi kayıtları
• Ödenmiş sermaye ve sabit sermaye tutarını gösteren YMM onaylı özel amaçlı rapor
• Döviz tevdiat hesabı dekontu ve dövizin yatırımcı adına Türk lirasına çevrildiğini gösteren banka dekontu
• Şirket devralındıysa bağımsız denetim kuruluşunun şirket değerleme raporu
• YMM faaliyet belgesi veya bağımsız denetim kuruluşu belgesi

Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün sıkça sorulan sorular sayfası ise uygunluk belgesi, ikamet izni ve vatandaşlık başvurularının yabancı tarafından bizzat yapılmasını öngörür. İki metin arasındaki bu fark nedeniyle, hangi aşamada temsilin kabul edildiğini başvurudan önce ilgili kurumla netleştirmek gerekir.

Başvuru adımları: şirket kuruluşundan Cumhurbaşkanı kararına

1. Şirketin kurulması veya paylarının edinilmesi. Kuruluş işlemleri ve oturum seçenekleri için yabancının Türkiye'de şirket kurma adımları yazısına bakabilirsiniz.
2. Dövizin getirilmesi ve Türk lirasına çevrilmesi. Dekontlar bu aşamada saklanır; sonradan yeniden üretilmesi zor olabilir.
3. Sabit yatırımın gerçekleştirilmesi. Arsa, bina, makine ve teçhizat harcamaları faturalı ve şirket kayıtlarına işlenmiş olmalıdır.
4. YMM raporunun hazırlanması. Rapor, üç yıllık dönem sınırı gözetilerek düzenlenir.
5. Bakanlığa yazılı başvuru. Bakanlık yatırımı tespit etmek için yerinde denetim yapabilir.
6. Uygunluk belgesinin verilmesi. Belge, İçişleri Bakanlığının ilgili genel müdürlüklerine ibraz edilmek üzere düzenlenir.
7. Kısa dönem ikamet izni. 6458 sayılı Kanun m.31/1-j kapsamında yatırımcı ikamet izni alınır.
8. Vatandaşlık başvurusu ve karar. Başvuru nüfus ve vatandaşlık birimlerine yapılır; milli güvenlik ve kamu düzeni yönünden araştırmanın ardından dosya Cumhurbaşkanı kararına sunulur.

Yatırımcının yabancı eşi ile kendisinin ve eşinin ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocukları da Kanun m.12/1-b gereği aynı yoldan yararlanabilir.

Uygunluk belgesinden sonra: üç yıllık pay devri kısıtı

Yönetmelik m.20/2-a'nın metninde, mevduat veya taşınmaz bentlerindeki gibi bir tutma şartı ya da tapu şerhi yazılı değildir. Buna karşılık Bakanlığın usul ve esasları, vatandaşlığa hak kazanan yatırımcının uygunluk belgesi düzenlendikten sonra şirketteki paylarını en az üç yıl başka bir gerçek veya tüzel kişiye devredemeyeceğini öngörür.

Bakanlık, belge verildikten sonra da yatırımın fiili durumunu önceden haber vermeden yerinde inceleyebilir. Payların üç yıldan önce devredilmesi, yatırımın asgari tutarın altına düşmesi ya da sahte veya yanıltıcı belge kullanıldığının anlaşılması İçişleri Bakanlığına bildirilir. Bu bildirimin vatandaşlık kararına etkisi için yatırım yoluyla kazanılan vatandaşlığın iptali yazısına göz atabilirsiniz.

Sabit sermaye yatırımıyla vatandaşlık ne kadar sürer?

Mevzuatta sürecin tamamı için belirlenmiş bir süre yoktur. Toplam süre; yatırımın tamamlanma hızına, YMM raporunun hazırlanmasına, Bakanlığın yerinde denetim yapıp yapmamasına, ikamet izni işlemlerine ve güvenlik araştırmasına göre değişir.

Planlamada en çok zaman kazandıran şey, yatırımı baştan belgeye uygun kurmaktır: dövizin dekontla getirilmesi, faaliyet dışı kalemlerin yatırım bütçesine katılmaması ve ortaklık payının eşiği tek başına karşılayacak biçimde belirlenmesi. Kesin takvim taahhüdü veren bilgilere güvenmemek gerekir; son aşamadaki karar takdire bağlıdır.

Ret hâlinde mahkeme, yetki ve süre

Bu süreçte verilen ret kararları idari işlemdir ve idare mahkemesinde iptal davasına konu olur. Dava açma süresi İYUK m.7'deki 60 gündür; süre yazılı bildirimin (tebliğin) ertesi günü işlemeye başlar. Bu süre hak düşürücü niteliktedir: mahkeme kendiliğinden gözetir ve süre zamanaşımı gibi kesilmez.

Kısa dönem ikamet izni davalarında 6458 sayılı Kanun m.31/7'deki özel usul kuralları da uygulanır. Vatandaşlık reddinde dava açmak ile yeniden başvurmak arasında seçim yapmak için vatandaşlık başvurusu reddine karşı yollar yazısındaki ayrıntılı karşılaştırmaya bakabilirsiniz.

Hukuki dayanaklar ve kaynaklar

• 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu, m.12/1-b (yatırım yoluyla istisnai kazanma), m.12/1 ve m.12/2 (milli güvenlik ve kamu düzeni engeli)
• Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik, m.20/2-a (19.09.2018 tarihli ve 30540 sayılı Resmî Gazete değişikliğiyle)
• 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, m.31/1-j (yatırımcı kısa dönem ikamet izni), m.31/7 (ikamet izni davalarında usul)
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m.7 (dava açma süresi), m.32 (genel yetki)
• Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Yönetmelik Kapsamında Sabit Sermaye Yatırımlarına İlişkin Uygulama Usul ve Esasları ve ekleri (yatırım bilgi formu, YMM rapor taslağı)
• Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü, Vatandaşlık Hizmetleri Sıkça Sorulan Sorular sayfası

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut yatırım planınız güncel mevzuat ve Bakanlık uygulamasıyla birlikte ayrıca değerlendirilmelidir.