Ortak Velayet Nedir?

Ortak Velayet Nedir ve Şartları Nelerdir? | Güncel Rehber

Geleneksel boşanma davalarında velayet genellikle bir tarafa verilirken, günümüz Türk hukukunda artık "Ortak Velayet" kavramı ön plana çıkmaktadır. Bu sistemde, anne ve baba boşanmış olsalar dahi çocukla ilgili önemli kararları (eğitim, sağlık, din, ikametgah vb.) evlilik birliği devam ediyormuşçasına beraber almaya devam ederler.

Ortak Velayet Nedir? 

Ortak velayet, boşanmış anne ve babanın çocuk üzerindeki hak ve yükümlülüklerini eşit şekilde paylaşmasıdır. Türkiye'de Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları ile uluslararası sözleşmelere dayanılarak uygulanan bu modelde, velayet tek bir tarafa verilmez; her iki ebeveyn de veli sıfatını korur. Şartları arasında tarafların bu konuda uzlaşması ve çocuğun üstün yararının bu modele uygun olması yer alır.

Ortak Velayet İçin Gerekli Şartlar Nelerdir?

Mahkemenin ortak velayete hükmedebilmesi için şu şartların bir arada bulunması gerekir:

1. Eşlerin Ortak Talebi: Anne ve babanın mahkemeye başvurarak velayeti ortak yürütmek istediklerini beyan etmeleri gerekir.

2. Çocuğun Üstün Yararı: Hakim, ortak velayetin çocuğun psikolojisi ve gelişimi için daha iyi olacağına ikna olmalıdır.

3. İletişim ve İşbirliği: Ebeveynler arasında asgari düzeyde de olsa sağlıklı bir iletişim olmalıdır. Birbirleriyle hiç konuşamayan çiftler için ortak velayet uygulanması zordur.

4. Uzman Onayı: Mahkemece atanan pedagog ve psikologların ortak velayeti destekler yönde rapor sunması süreci hızlandırır.

Ortak Velayet ile Tek Taraflı Velayet Arasındaki Farklar

Ortak Velayette Nafaka ve İkametgah Nasıl Olur?

Halk arasında en çok karıştırılan konulardan biri budur:

• İkametgah: Ortak velayette çocuk genellikle bir ebeveynin yanında ikamet eder ancak her iki taraf da "veli" sayılır.

• Nafaka: Ortak velayet olması, nafaka yükümlülüğünü kaldırmaz. Çocuğun giderleri yine ebeveynlerin gelirleri oranında paylaşılır. Bu konuda detaylı bilgi için İştirak Nafakası Nedir?  sayfamıza göz atabilirsiniz.

Ortak velayet Türk hukukunda mümkün mü?

Türk Medeni Kanunu boşanmada velayetin eşlerden birine verilmesini düzenler; ortak velayeti açıkça öngörmez. Buna karşılık uygulamada ortak velayet, iç hukuka aykırı görülmediği ölçüde kabul edilmektedir.

Dayanak, Türkiye'nin taraf olduğu insan hakları belgeleridir. Ortak velayete ilişkin talep, çocuğun yararına aykırı düşmediği sürece değerlendirilir.

Hangi hâllerde uygun görülür?

Ortak velayet, iş birliği gerektiren bir düzendir. Bu nedenle kabul edilebilmesi için şu koşulların birlikte bulunması aranır:

• Ebeveynlerin ortak velayet konusunda anlaşmış olması; tek taraflı talep uygulamada karşılık bulmaz.
• Ebeveynler arasında çocuğa ilişkin kararları birlikte alabilecek düzeyde iletişimin sürmesi.
• Konutların çocuğun okul ve sosyal düzenini bozmayacak yakınlıkta olması.
• Çocuğun bu düzenden zarar görmeyeceğinin değerlendirilmesi.

Yoğun çekişmenin bulunduğu, kişisel ilişkinin dahi güçlükle yürüdüğü dosyalarda ortak velayet çocuğun yararına görülmez.

Nafaka ve ikametgâh

Ortak velayet, bakım giderlerine katılma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Çocuğun fiilen yanında kaldığı ebeveyn bakımından iştirak nafakası yine gündeme gelebilir; belirleyici olan tarafların ekonomik gücü ve çocuğun ihtiyaçlarıdır.

Çocuğun yerleşim yeri ise tek olmak zorundadır; ortak velayette dahi okul ve resmî işlemler bakımından bir adres esas alınır.

Düzen yürümezse

Ortak velayet kararı değiştirilemez değildir. İş birliğinin sona ermesi ve bunun çocuğa yansıması hâlinde velayetin tek ebeveyne verilmesi istenebilir; bkz. velayetin değiştirilmesi davası.

Görevli mahkeme ve süre

Görevli mahkeme aile mahkemesidir. Talep, boşanma davası içinde ileri sürülebileceği gibi sonradan ayrı bir davayla da istenebilir; süreye tabi değildir.