🔗 Mahkeme Çocuğu Kaç Yaşında Dinler? | Velayette İdrak Çağı Nedir?

Velayet davalarında çocuk bir nesne değil, hakları olan bir bireydir. Türk yargı sistemi ve Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi gereğince, belirli bir olgunluğa erişmiş çocukların kendi gelecekleri hakkında söz söyleme hakkı vardır. Hukukta bu döneme "İdrak Çağı" denir.

İdrak Çağı Nedir ve Çocuk Kaç Yaşında Dinlenir? 

Türk hukukunda ve Yargıtay uygulamalarında idrak çağı genellikle 8 yaş ve üzeri olarak kabul edilir. 8 yaşını doldurmuş her çocuğun, velayet davası sürecinde mahkeme uzmanları veya hakim tarafından dinlenmesi zorunludur. Çocuğun hangi ebeveynle kalmak istediğine dair beyanı, velayet kararını doğrudan etkileyen en güçlü delillerden biridir.

⚖️ Yaş Gruplarına Göre Mahkemenin Yaklaşımı

Çocuğun yaşı, beyanının ciddiyetini ve hukuki ağırlığını belirler:

• 0-6 Yaş Grubu: Bu gruptaki çocukların beyanı genellikle alınmaz; zira anne şefkatine en muhtaç oldukları dönemdir. Karar uzman gözlemine göre verilir.

• 7-11 Yaş Grubu (İdrak Çağı Başlangıcı): Hakim veya pedagog çocuğu mutlaka dinler. Çocuğun tercihi çok önemlidir ancak uzmanlar bu tercihin "çikolata veya oyun vaadiyle" yönlendirilip yönlendirilmediğini titizlikle inceler.

• 12 Yaş ve Üzeri: Bu yaştaki çocukların tercihi, eğer çocuğun üstün yararına aykırı bir durum (istismar, şiddet vb.) yoksa, mahkeme tarafından neredeyse kesin olarak uygulanır.

💬 Çocuk Nerede ve Nasıl Dinlenir?

Çocuklar genellikle sanıkların veya gergin duruşma salonlarının ortasına çıkarılmaz:

1. Adli Görüşme Odaları (AGO): Çocuklar, hakim ve avukatların olmadığı, oyuncakların bulunduğu sıcak bir ortamda, bir uzman eşliğinde dinlenir.

2. Kamera Kaydı: Görüşme genellikle kamera ile kayıt altına alınır ve hakim bu kaydı daha sonra izler.

3. Pedagog Görüşmesi: 🔗 Psikolog ve Pedagog Raporu aşamasında çocuk evinde veya uzman ofisinde dinlenerek tercihini belirtir.

❓ Mahkemede Çocuk Dinlenmesi Hakkında Sıkça Sorulanlar 

1. 🧒 "Çocuğum 8 yaşından küçük, mahkeme yine de onu dinler mi?"

7-8 yaş altındaki çocukların "idrak yeteneği" tam gelişmediği kabul edilir. Ancak çocuk çok zekiyse veya sıra dışı bir durum (şiddet beyanı vb.) varsa, pedagog gözlemiyle görüşü alınabilir. Yine de bu yaştaki çocukların "Ben babamda kalmak istiyorum" demesi, 🔗 Geçici Velayet Kararı için tek başına yeterli olmayabilir.

2. 🤥 "Eşim çocuğu dolduruyor, çocuk yalan söylerse ne olur?"

Pedagoglar ve psikologlar "yönlendirilmiş çocuk" (Ebeveyne Yabancılaşma Sendromu) konusunda eğitimlidir. Çocuğun cevapları arasındaki tutarsızlıklar, ezberlenmiş cümleler ve beden dili, uzmana çocuğun doldurulup doldurulmadığını anlatır. Eğer çocuk ebeveyn tarafından yönlendirilmişse, bu durum o ebeveyn için 🔗 Velayet Hakkının Kötüye Kullanılması olarak kaydedilir.

3. 👨‍⚖️ "Hakim çocuğun istediği tarafın aksine karar verebilir mi?"

Evet, verebilir. Çocuğun tercihi çok önemlidir ama "tek kriter" değildir. Örneğin çocuk "Babamla kalmak istiyorum çünkü o ödev yaptırmıyor, her gün dondurma yediriyor" diyorsa ama baba uyuşturucu kullanıyorsa; hakim çocuğun tercihini değil, güvenliğini seçer. Yani "Çocuğun Üstün Yararı", çocuğun isteğinden üstündür.

4. 😰 "Çocuğun mahkemeye gelmesi psikolojisini bozar mı?"

Modern sistemde çocuklar duruşma salonuna sokulmadığı için travma riski minimize edilir. Adli Görüşme Odaları (AGO) çocukların kendini güvende hissetmesi için tasarlanmıştır. Uzmanlar, çocuğun anne-babası arasında seçim yapma baskısı altında hissetmemesi için profesyonel teknikler kullanır.

5. 🏠 "Çocuğun tercihini değiştirmek için dava açılabilir mi?"

Çocuk büyüdükçe fikirleri değişebilir. 10 yaşında annesini seçen bir çocuk, 14 yaşında babasını seçebilir. Bu durumda şartlar değişmiş sayılır ve 🔗 Velayetin Değiştirilmesi Davası açılabilir. Mahkeme çocuğu tekrar dinler ve yeni tercihine göre karar verebilir.

6. 🚫 "Çocuk mahkemede konuşmak istemezse zorlanır mı?"

Hayır. Çocuk susma hakkına sahiptir. Eğer çocuk çok korkmuşsa veya konuşmak istemiyorsa uzman zorlamaz; çocuğun sessizliğini ve beden dilini rapora not eder.

7. ⚖️ "Anlaşmalı boşanmada da çocuk dinlenir mi?"

🔗 Anlaşmalı Boşanma Protokolü hazırlanmışsa ve çocuk 8 yaş üzerindeyse, hakim genellikle çocuğu bizzat görmek ve anlaşmaya rızası olup olmadığını sormak isteyebilir. Çocuğun mutluluğu her şeyin önündedir.

👩‍⚖️ Avukat Esra Ateş Sızlanan: Çocukların Sesi Oluyoruz

Velayet davasında çocuğun mahkemece dinlenmesi süreci, davanın en kritik anıdır. Çocuğun baskı altında kalmadan doğruyu söyleyebilmesi ve mahkemenin bu beyanı doğru yorumlaması için hukuki süreç titizlikle takip edilmelidir.

Avukat Esra Ateş Sızlanan olarak, çocuklarınızın mahkeme sürecinde yıpranmaması ve idrak çağındaki beyanlarının yasal zeminde en güçlü şekilde savunulması için yanınızdayız.