Boşanma davası: sebepler, süreç ve yetkili mahkeme

Boşanma davasında ilk karar, hangi sebebe dayanılacağıdır. Sebep, ispat yükünü ve sonrasındaki tazminat ile nafaka taleplerini doğrudan etkiler.

Boşanma sebepleri nelerdir?

Kanun sebepleri iki gruba ayırır. Özel sebepler belirli olguları arar; genel sebep ise evlilik birliğinin çekilmez hâle gelmesine dayanır. Kanundaki sıra şöyledir:

Özel sebeplerin bir kısmı hak düşürücü süreye tabidir: öğrenmeden itibaren belirli bir süre içinde dava açılmazsa o sebebe dayanılamaz. Bu nedenle sebep seçimi ile dava tarihi birlikte değerlendirilmelidir.

Anlaşmalı mı, çekişmeli mi?

Anlaşmalı boşanma için iki şart birlikte aranır: evliliğin en az bir yıl sürmüş olması ve eşlerin boşanmanın tüm sonuçlarında anlaşmış olması. Hâkim tarafları bizzat dinler ve protokolü çocukların yararı bakımından denetler.

Şartlar sağlanıyorsa süreç tek duruşmada sonuçlanabilir. Ayrıntısı anlaşmalı boşanma ve boşanma protokolü yazılarındadır.

Anlaşma sağlanamıyorsa dava çekişmeli yürür; kusur, tazminat ve velayet ayrı ayrı tartışılır. Süreç ve tazminat için çekişmeli boşanma, dava süresi ve maddi ve manevi tazminat yazılarına bakın.

Dava nerede açılır?

Görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar.

Yetki bakımından kanun iki seçenek sunar: eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesi ya da eşlerin davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi. Davacı bu ikisinden birini seçebilir.

Kusur neyi belirler?

Kusur, boşanma kararının kendisinden çok sonuçlarını etkiler. Maddi ve manevi tazminat ile yoksulluk nafakası taleplerinde tarafların kusur durumu belirleyicidir.

Buna karşılık mal rejiminin tasfiyesi kusurdan bağımsızdır; aldatan eş de katılma alacağı isteyebilir. Ayrıntı için boşanmada mal paylaşımı yazısına bakın.

Dava süreci nasıl işler?

Çekişmeli davada süreç dilekçeler aşamasıyla başlar: dava dilekçesi, cevap, cevaba cevap ve ikinci cevap. Bu aşama kapandıktan sonra taraflar kural olarak yeni vakıa ileri süremez; bu yüzden iddia ve delillerin en baştan eksiksiz gösterilmesi gerekir.

Ardından ön inceleme duruşması yapılır, uyuşmazlık konuları belirlenir ve deliller toplanır. Tanıklar dinlenir, gerekiyorsa sosyal inceleme raporu alınır. Tahkikat tamamlandığında sözlü yargılamaya geçilir ve hüküm kurulur.

Dava süresince çocuk, konut ve nafakaya ilişkin geçici düzenlemeler yapılabilir. Bunlar dava sonucunu bağlamaz; koşullar değiştikçe değiştirilebilir.

Deliller ve ispat

Boşanma davasında iddia edenin ispat yükü vardır. Tanık beyanı, mesaj ve görüşme kayıtları, sağlık raporları ve resmî belgeler kullanılır; ancak hukuka aykırı yolla elde edilen deliller değerlendirme dışı kalabilir.

Delil türleri ve tanıklığa ilişkin kurallar için deliller ve ispat ile kimler tanık olabilir yazılarına bakabilirsiniz.

Davadan vazgeçme ve barışma

Boşanma davasından her aşamada vazgeçilebilir. Ancak vazgeçmenin sonucu, davanın hangi aşamada olduğuna göre değişir: karşı taraf esasa cevap verdikten sonra davadan feragat, aynı sebebe dayanarak yeniden dava açma imkânını etkileyebilir.

Eşlerin barışması hâlinde dava konusuz kalır. Buna karşılık af niteliğindeki davranışlar, özel sebeplere dayanan davalarda o sebebe dayanma hakkını ortadan kaldırır; barışma sonrası aynı olguya dayanılamaz.

Çocuk, nafaka ve şiddet

Boşanma kararıyla birlikte mahkeme velayeti ve çocukla kişisel ilişkiyi kendiliğinden düzenler; ayrıca talep gerekmez. Velayet ölçütleri için velayet davası, görüşme düzeni için çocukla kişisel ilişki yazısına bakın.

Nafaka üç türlüdür ve karıştırılmamalıdır: dava süresince tedbir nafakası, çocuk için iştirak nafakası, eş için yoksulluk nafakası.

Şiddet varsa boşanma davasını beklemek gerekmez. 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruma ve uzaklaştırma tedbirleri ayrı ve hızlı bir yoldur; bkz. aile içi şiddet ve 6284 sayılı Kanun.