Velayetin Değiştirilmesi Davası

Velayetin Değiştirilmesi Davası Hangi Şartlarda Açılır?

Boşanma kararının kesinleşmesiyle verilen velayet kararları, mezara kadar sürecek nihai kararlar değildir. Hayat değişir; ebeveynler taşınır, yeniden evlenir veya çocuğun ihtiyaçları farklılaşır. Eğer mevcut velayet düzeni çocuğun mutluluğunu ve gelişimini artık olumsuz etkiliyorsa, velayetin değiştirilmesi davası ile bu durumun düzeltilmesi istenir.

Velayetin Değiştirilmesi Davası Nedir?

Velayetin değiştirilmesi davası; velayet hakkı kendisine verilen ebeveynin durumunda, çocuğun menfaatini tehlikeye atacak düzeyde bir değişiklik meydana gelmesi halinde açılan davadır. Yeniden evlenme, çocuğun ihmal edilmesi, velayet sahibinin ağır hastalığı, çocuğun diğer ebeveynle bağının koparılması veya çocuğun idrak çağına gelerek taraf değiştirmek istemesi bu davanın başlıca sebepleridir.

Velayetin Değiştirilmesi İçin "Haklı Sebep" Sayılan Durumlar

Mahkeme, "canım öyle istedi" diye velayeti değiştirmez. Mutlaka somut bir olgu aramalıdır:

1. Velayet Sahibi Eşin Yeniden Evlenmesi: Tek başına sebep değildir ama yeni eşin çocuğa şiddet uygulaması veya çocuğun evde dışlanması durumunda dava açılabilir.

2. Ebeveyne Yabancılaşma: Velayeti alan taraf, çocuğu diğer ebeveyne göstermiyor veya onu sürekli kötülüyorsa bu bir "velayetin kötüye kullanılması"dır. Velayet Hakkının Kötüye Kullanılması ve İptali

3. Bakım ve Gözetim Görevinin İhmali: Çocuğun okul devamsızlığının artması, sağlık kontrollerinin yapılmaması veya çocuğun kontrolsüz bırakılması.

4. İkametgah Değişikliği: Velayet sahibinin çocuğu çok uzağa götürerek diğer ebeveynle bağını koparması.

5. Çocuğun Tercihinin Değişmesi: İdrak çağındaki (genellikle 7-8 yaş ve üzeri) çocuğun artık diğer ebeveynle kalmak istediğini beyan etmesi.

Velayetin Değiştirilmesi Davası Süreci Nasıl İşler?

Bu dava, boşanma davasından bağımsız yeni bir davadır:

• Yetkili Mahkeme: Kural olarak davalının yerleşim yerindeki Aile Mahkemesi'dir (davalı çoğu zaman çocuğun yanında yaşadığı velayet sahibi ebeveyndir).

• İnceleme: Mahkeme yine Psikolog ve Pedagog Raporu ister. Uzmanlar "Değişiklik çocuk için daha mı iyi olur?" sorusuna yanıt arar.

• Tanıklar: Komşular, öğretmenler veya yakın akrabalar çocuğun yeni durumunu anlatmak üzere dinlenir.

Değiştirme ile kaldırma aynı şey değildir

Bu ayrım sonucu doğrudan etkiler. Velayetin değiştirilmesi, velayetin diğer ebeveyne verilmesidir. Velayetin kaldırılması ise velayet hakkının sona ermesidir ve çok daha ağır hâllere özgüdür.

Kanun, velayetin kaldırılmasını ana babanın deneyimsizliği, hastalığı, başka bir yerde bulunması, çocuğa yeterli ilgi göstermemesi veya yükümlülüklerini ağır biçimde savsaklaması gibi hâllere bağlar. Bu koşullar oluşmadığında talep, değiştirme olarak değerlendirilir.

Hangi olgular "yeni olgu" sayılır?

Kanun, yeni olguların zorunlu kılması hâlinde hâkimin gerekli önlemleri alacağını düzenler. Uygulamada kabul gören olgular şunlardır:

• Velayet sahibinin çocuğun sağlık veya eğitimini ihmal etmesi.
• Çocuğun fiilen diğer ebeveynin yanında yaşamaya başlaması ve bu durumun süreklilik kazanması.
• Kişisel ilişkinin sistematik olarak engellenmesi.
• Velayet sahibinin başka bir yere yerleşmesinin çocuğun düzenini bozması.

Buna karşılık ana veya babanın yeniden evlenmesi, tek başına velayetin kaldırılmasını gerektirmez.

Yeniden evlenme ve yurt dışına yerleşme

Yeniden evlenmenin sonuç doğurması için, yeni düzenin çocuğun yararını fiilen zedelediğinin gösterilmesi gerekir. Soyut kaygı yeterli değildir.

Velayet sahibinin çocukla birlikte yurt dışına yerleşmesi ise ayrı bir sorundur: bu, kişisel ilişkinin kullanılabilirliğini doğrudan etkiler ve düzenlemenin yeniden yapılmasını gerektirebilir. Çıkışın izne bağlı olup olmadığı için çocuğun yurt dışına çıkarılması yazısına bakın.

Görevli mahkeme ve süre

Görevli mahkeme aile mahkemesi, yetkili mahkeme kural olarak davalının yerleşim yeri mahkemesidir.

Dava süreye tabi değildir. Koşullar değiştikçe yeniden açılabilir; önceki bir ret kararı, sonradan doğan olgulara dayanan yeni davaya engel oluşturmaz.

Dava sürerken çocuğun durumuna ilişkin geçici düzenleme istenebilir; bkz. geçici velayet kararı.