Turkiyada deportatsiya markazidan chiqish yoʻllari

Turkiyada deportatsiya markazidan chiqish uchun qanday shikoyat qilinadi?

Deportatsiya markazi (Geri Gönderme Merkezi — GGM)dan chiqishning asosiy huquqiy yoʻli — chet ellik shaxsga qarshi chiqarilgan idari gözetim (maʼmuriy nazorat ostiga olish, yaʼni deportatsiya markazida saqlash chorasi) qaroriga qarshi Sulh Ceza Hâkimliği (jinoiy ishlar boʻyicha tinchlik sudyaligi) nomiga murojaat qilishdir. Idari gözetim shikoyati uchun ariza namunasi alohida materialda berilgan. Bundan tashqari, shaxsning Turkiyadan chiqarib yuborilishini toʻxtatish kerak boʻlsa, sınır dışı etme (deport) qaroriga qarshi İdare Mahkemesi (maʼmuriy sud)da alohida bekor qilish daʼvosi ochilishi lozim. Bu ikki harakat bir-biridan farq qiladi:

• idari gözetim qaroriga shikoyat shaxsning deportatsiya markazida saqlanishiga qaratiladi;
• sınır dışı (deport) qarorini bekor qilish daʼvosi esa deport qarorining oʻziga qaratiladi.

Chet ellik shaxsning Tuzla, Arnavutköy, Çatalca, Binkılıç yoki Turkiyadagi boshqa bir deportatsiya markaziga joylashtirilishi uning albatta sınır dışı qilinib Turkiyadan chiqarib yuborilishini anglatmaydi. Idari gözetim jazo emas; u sınır dışı jarayonini yuritish maqsadida qoʻllanadigan va sud nazoratiga ochiq boʻlgan maʼmuriy chora.

Shu sababli “Yaqinim deportatsiya markazida, nima qilishim kerak?” degan savolning javobi faqat uning qaysi markazda ekanini aniqlashdan iborat emas. Idari gözetim qarori, sınır dışı qarori, bu qarorlarning asoslari, tebliğ (topshirish) sanalari, chet ellikning oilasi va yashash holati, sogʻligʻi hamda Turkiya bilan aloqalari birgalikda tekshirilishi kerak.

Deportatsiya markazidan chiqish uchun qaysi qarorga shikoyat qilinadi?

Deportatsiya markazidagi chet ellik shaxsning erkinligini bevosita cheklaydigan hujjat — idari gözetim qaroridir.

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (Chet elliklar va xalqaro himoya toʻgʻrisidagi 6458-raqamli qonun, YUKK)ning 57-moddasi doirasida haqida sınır dışı etme qarori chiqarilgan baʼzi chet elliklar idari gözetim ostiga olinishi mumkin.

Qochish yoki bedarak yoʻqolish xavfi, Turkiyaga kirish yoki chiqish qoidalarining buzilishi, qalbaki yoki asossiz hujjatdan foydalanish, Turkiyani tark etish uchun berilgan muddatda chiqmaslik yoxud jamoat tartibi, jamoat xavfsizligi yoki jamoat salomatligi jihatidan xavf baholanishi bu qarorning asoslari qatorida boʻlishi mumkin.

Biroq idari gözetim qarori chiqarilgani chet ellik albatta oylar davomida markazda saqlanishi kerak degani emas.

Idari gözetim ham boshlanishida, ham davom etgan muddat ichida zarur, oʻlchovli va dolzarb asoslarga tayanishi shart.

Anayasa Mahkemesi (Konstitutsiya sudi)ning idari gözetimga oid qarorlarida ham shaxs erkinligini cheklaydigan bu choraning oʻzboshimchalik bilan qoʻllanishi mumkin emasligi va zarur huquqiy kafolatlar taʼminlanishi kerakligi taʼkidlanadi.

Deportatsiya markazidan chiqish bilan deport qarorini bekor qilish bir xilmi?

Yoʻq. Bu farq deportatsiya markazi ishlarida eng muhim huquqiy nuqtalardan biridir. Deportatsiya markazidan chiqish uchun idari gözetim qaroriga qarshi Sulh Ceza Hâkimliğine murojaat qilinishi va murojaat natijasida sudya idari gözetim qarorini bekor qilishi kerak. Sınır dışı yoki deport qarorini bekor qilish esa İdare Mahkemesinde ochiladigan alohida daʼvodir. Daʼvoda suddan sınır dışı/deport qarorini bekor qilish talab qilinadi.

Chet ellikning idari gözetimi bekor qilinib deportatsiya markazidan chiqishi uning haqidagi sınır dışı etme qarorini oʻz-oʻzidan yoʻqqa chiqarmaydi.

Xuddi shunday, sınır dışı etme qaroriga daʼvo ochilgani ham chet ellikning avtomatik ravishda deportatsiya markazidan chiqarilishiga olib kelmaydi.

Shu sababli, ayniqsa haqida ham idari gözetim qarori, ham sınır dışı qarori boʻlgan chet elliklar uchun ikki qarorni alohida-alohida tekshirish zarur.

Sulh Ceza Hâkimliğiga shikoyat qanday beriladi va necha kunda koʻriladi?

6458 sayılı Kanunning 57-moddasiga koʻra, idari gözetim ostida boʻlgan chet ellik, uning qonuniy vakili yoki advokati idari gözetim qaroriga qarshi Sulh Ceza Hâkimliğine murojaat qilishi mumkin.

Murojaat bevosita vakolatli sudyalikka berilishi mumkin, shuningdek maʼmuriy organga (idare) ham topshirilishi mumkin. Maʼmuriy organga berilgan ariza vakolatli Sulh Ceza Hâkimliğine yetkazilishi kerak.

Qonunda sudyaning koʻrib chiqishni besh kun ichida yakunlashi belgilangan.

Bu yerda muhim tafsilot bor:

Besh kunlik muddat — sudning koʻrib chiqish muddati.

Uni “murojaatdan roʻppa-rost besh kun oʻtgach chet ellik albatta ozod qilinadi” deb tushunish mumkin emas. Ozod qilish sudyalikning idari gözetimni bekor qilish haqida qaror chiqarishiga bogʻliq va qarorning maʼmuriy organ tomonidan bajarilishi alohida amaliy harakatni talab qiladi.

Shu sababli “5 kunda deportatsiya markazidan albatta chiqarish” kabi iboralar huquqiy jihatdan toʻgʻri emas.

Sud idari gözetim shikoyatini koʻrganda nimalarga eʼtibor beradi?

Bu mavzudagi arxivimizdagi sud amaliyotini emsal kararlar (namunali sud qarorlari) boʻlimidan koʻrib chiqishingiz mumkin.

Sudya idari gözetim qaroriga shikoyatni koʻrganda quyidagini baholaydi:

Bu shaxsning hozir ham yopiq deportatsiya markazida saqlanishi haqiqatan zarurmi?

Xususan;

1- chet ellikning aniq va tekshirib koʻrish mumkin boʻlgan yashash manzili borligi,

2- oilasining Turkiyada yashashi, turmush oʻrtogʻi yoki farzandlari borligi,

3- haqida davom etayotgan jinoiy yoki maʼmuriy tekshiruvning tabiati, qochish va bedarak yoʻqolish xavfini koʻrsatadigan aniq holat bor-yoʻqligi,

4- sogʻligʻining holati va idari gözetimga alternativ usullar bilan ayni maqsadga erishish mumkin yoki mumkin emasligi,

5- sınır dışı qilinishi mumkin boʻlmagan chet elliklar qatoriga kirishi yoki kirmasligi muhim ahamiyatga ega.

İzmir 2. Sulh Ceza Hâkimliğining 2022/9071 D. İş raqamli qarorida ham chet ellikning doimiy yashash joyi borligi, jinoiy/maʼmuriy tekshiruv holati va idari gözetim muddati birgalikda baholangan; idari gözetim oxirgi chora sifatida koʻrilishi kerakligi va YUKK m.57/A doirasidagi alternativ majburiyatlar bilan ham maqsadga erishish mumkinligiga eʼtibor qaratilgan. Bu qaror muhim huquqiy yondashuvni koʻrsatadi:

Masala faqat idari gözetimning qonunda bor-yoʻqligida emas, balki aniq shaxs uchun hozir ham zarur boʻlishi yoki boʻlmasligida.

Doimiy yashash manzili deportatsiya markazidan chiqishni taʼminlaydimi?

Doimiy manzil muhim omil, biroq oʻzi yolgʻiz ozod qilish kafolati emas. Chet ellikning haqiqatan yashashi mumkin boʻlgan aniq manzilni koʻrsatishi qochish va bedarak yoʻqolish ehtimoliga oid baholashda ahamiyatli boʻlishi mumkin. Arxivimizda doimiy manzil boʻlgan hollarda idari gözetimning bekor qilinganiga oid qarorlar bor. Bu qarorni ulaşılabilir adres (aniqlanadigan manzil) sarlavhasi ostida koʻrib chiqishingiz mumkin.

Ijara shartnomasi, tapu (koʻchmas mulk guvohnomasi) qaydi, turmush oʻrtogʻi yoki oila aʼzosining yashash manzili va shaxsning oʻsha manzilda yashashi mumkinligini koʻrsatadigan boshqa hujjatlar bu shikoyatlarda ishlatilishi mumkin.

Biroq sud barcha shart-sharoitlarni birgalikda baholaydi.

Shu sababli faqat bitta ijara shartnomasini taqdim etish oʻrniga shaxsning Turkiyadagi turmush tarzini koʻrsatadigan keng qamrovli ish materialini tayyorlash maʼnoliroq.

Turkiyadagi oilaviy aloqalar markazdan chiqishga taʼsir qiladimi?

Oilaviy aloqalar ham ishga qarab muhim boʻlishi mumkin. Turkiya fuqarosi boʻlgan turmush oʻrtoq, Turkiyada yashayotgan farzandlar, taʼlim olayotgan bolalarning ahvoli, parvarishga muhtoj oila aʼzolari yoki uzoq vaqtdan davom etayotgan oilaviy hayot, ayniqsa oʻlchovlilik baholashida hisobga olinishi mumkin boʻlgan omillardir. Biroq oilaviy aloqa borligi ham oʻzi yolgʻiz idari gözetim albatta bekor qilinadi degani emas.

Bu yerdagi maqsad — shaxsning qochish ehtimoli yoʻqligini va davlat koʻzlagan nazorat maqsadiga yengilroq choralar bilan ham erishish mumkinligini aniq dalillar bilan koʻrsatishdir.

Imzo majburiyati bilan deportatsiya markazidan chiqish mumkinmi?

Ha, qonunchilikda idari gözetim oʻrniga qoʻllanishi mumkin boʻlgan alternativ majburiyatlar bor. YUKK m.57/A doirasida muayyan manzilda yashash va xabar berish (bildirim) majburiyatidan tashqari, oila asosidagi qaytish, qaytish boʻyicha maslahat, kafolat puli va baʼzi hollarda elektron kuzatuv kabi turli alternativ choralar qoʻllanishi mumkin.

Amalda eng koʻp tanilgan usullardan biri — muayyan manzilda yashash va belgilangan vaqtlarda xabar berish yoki “imzo” majburiyatini bajarishdir.

Anayasa Mahkemesining Khaled Kadour, B. No: 2020/13340 raqamli qaroriga asos boʻlgan voqeada ham chet ellik oʻzi bildirgan manzilda yashashi va imzo majburiyati qoʻllanishi yoʻli bilan deportatsiya markazidan ozod qilingani koʻrinadi. Bu misol idari gözetimning har holatda yopiq markazda saqlash shaklida davom etishi shart emasligini koʻrsatadi.

Migratsiya organi idari gözetimni oʻz tashabbusi bilan bekor qila oladimi?

Ha. Idari gözetimning davom etishi zarur yoki zarur emasligi faqat Sulh Ceza Hâkimliğidagi shikoyat davomida baholanmaydi. Maʼmuriy organ ham idari gözetimni davom ettirishda zaruriyat bor-yoʻqligini muntazam baholashi shart. Hozirgi amaliyotda bu baholash har oy amalga oshiriladi; zarur koʻrilsa, oʻttiz kunlik muddat kutilmasdan ham baholash oʻtkazilishi mumkin.

Idari gözetimni davom ettirishda zaruriyat yoʻq degan xulosaga kelinsa, jarayon Bakanlık (Vazirlik)ka xabar qilinadi va maʼqul topilsa, idari gözetim bekor qilinib, YUKK m.57/A doirasidagi alternativ majburiyatlardan biri yoki bir nechtasi qoʻllanishi mumkin.

Shu sababli deportatsiya markazidan chiqish faqat sud qarori bilan sodir boʻladigan jarayon emas. Maʼmuriy organning davriy baholashi natijasida ham idari gözetim tugatilishi mumkin. Asossiz ravishda uzaytirilgan idari gözetim qarorining bekor qilinganiga oid arxivimizdagi qarorni koʻrib chiqishingiz mumkin.

Shikoyat rad etilsa, qaytadan murojaat qilish mumkinmi?

Ha. Idari gözetim boʻyicha eng koʻp xato tushuniladigan masalalardan biri shu. Sulh Ceza Hâkimliğining birinchi murojaatni rad etishi shaxsning deportatsiya markazida saqlanishiga endi hech qanday tarzda shikoyat qilinmaydi degani emas. 6458 sayılı Kanun idari gözetim shartlari yoʻqolgan yoki oʻzgargan hollarda qaytadan murojaat qilish imkonini beradi.

Anayasa Mahkemesining K.A., B. No: 2014/13044, 11.11.2015 sanali qarorida ham bu mexanizm ochiq shaklda koʻrib chiqilgan. Demak, birinchi shikoyatdan keyin, masalan, yangi doimiy manzil paydo boʻlishi, oilaviy sharoitlarning oʻzgarishi, jinoiy tekshiruvning yakunlanishi, sınır dışı harakatining amalga oshirilishiga taʼsir qiluvchi yangi huquqiy holat vujudga kelishi yoki nazoratni davom ettirishni asoslaydigan sabablarning yoʻqolishi yangi murojaat mavzusi boʻlishi mumkin. K.A. qaroriga asos boʻlgan voqea ham shu jihatdan muhim. Murojaatchining sharoitlaridagi oʻzgarishlar va sınır dışı jarayonining amalga oshirilish imkoniyati yetarlicha hisobga olinmasdan idari gözetimning davom ettirilishi Anayasa Mahkemesi tomonidan batafsil tekshirilgan. Shu sababli deportatsiya markazi ishi “bir marta shikoyat qilindi va rad etildi” deb yopilmasligi kerak.

Deportatsiya markazida eng koʻp qancha muddat saqlash mumkin?

Sınır dışı etish maqsadida qoʻllanadigan idari gözetim muddati qoida tariqasida olti oydan oshmaydi. Biroq sınır dışı harakati chet ellikning hamkorlik qilmasligi yoki oʻz davlati haqida toʻgʻri maʼlumot yoxud hujjatlarni bermasligi sababli yakunlanmasa, bu muddatni koʻpi bilan olti oy yana uzaytirish mumkin. Shu tarzda qonunda belgilangan yuqori chegara muayyan shartlar bilan jami oʻn ikki oyga yetishi mumkin. Lekin bu tartib “maʼmuriy organ hammani olti yoki oʻn ikki oy saqlashi mumkin” degani emas.

Idari gözetimning zarur yoki zarur emasligi har oy alohida baholanishi kerak.

Boshida qonuniy boʻlgan nazorat chorasi sharoitlar oʻzgargach qonunga xilof holga aylanishi mumkin.

Anayasa Mahkemesining idari gözetim boʻyicha amaliyotida ham maʼmuriy organ shaxsni cheksiz muddat erkinligidan mahrum qila olmasligi va chora davom etayotganda zarur sinchkovlik hamda protsessual kafolatlar ishlatilishi kerakligi taʼkidlanadi.

Deport qarorini bekor qilish daʼvosi markazdan chiqishni taʼminlaydimi?

Sınır dışı etme qaroriga qarshi daʼvo ochish bilan idari gözetim qaroriga shikoyat bir-biridan farqli huquqiy harakatlardir. 6458 sayılı Kanunning 53-moddasiga koʻra, sınır dışı qarori tebliğ qilingan kundan boshlab yetti kun ichida İdare Mahkemesine murojaat qilish mumkin. Chet ellikning oʻz roziligi bilan chiqishi mustasno, daʼvo ochish muddati ichida yoki daʼvo ochilgan holda sud jarayoni yakunlanmaguncha sınır dışı harakati amalga oshirilmaydi. Biroq bu holat shaxsning avtomatik ravishda deportatsiya markazidan ozod qilinishini anglatmaydi.

Deportatsiya markazidagi saqlashni tugatish uchun idari gözetim qarorining bekor qilinishi kerak.

Shu sababli amalda koʻp ishlarda ikki savol bir vaqtda berilishi kerak:

Chet ellik sınır dışı qilinishi mumkinmi?

va

Daʼvo davom etayotganda chet ellikning deportatsiya markazida saqlanishi zarurmi?

Chet elliklar huquqi boʻyicha ixtisoslashgan advokatni oddiy murojaatchidan ajratib turadigan asosiy nuqtalardan biri ham shu.

Deport qaroriga daʼvo ochishda muddat nega hal qiluvchi?

Deportatsiya markazida boʻlgan chet elliklarning ishlarida eng muhim muddatlardan biri — sınır dışı qaroriga oid 7 kunlik daʼvo muddati. Batafsil maʼlumot uchun: deport qarorini qanday toʻxtatish mumkin?

Muddat qarorning tebliğ qilingan kunidan boshlab hisoblanadi.

Shu sababli chet ellik deportatsiya markaziga joylashtirilganda faqat pasporti yoki guvohnomasini yuborish bilan cheklanmaslik; uning haqida rasmiylashtirilgan sınır dışı qarori va tebliğ hujjatlarini ham imkon qadar tez aniqlash kerak.

Idari gözetim shikoyatini sınır dışı qarorini bekor qilish daʼvosi bilan aralashtirib yuborish 7 kunlik muddatni oʻtkazib yuborishga olib kelishi mumkin boʻlgan katta xato.

Deportatsiya markazidagi shaxsning ishida qanday hujjatlar muhim?

Deportatsiya markazidan chiqish uchun murojaat har bir shaxs uchun alohida tayyorlanishi kerak.

Idari gözetim qarori va tebliğ bayonnomalari, sınır dışı etme qarori, pasport yoki shaxsni tasdiqlovchi hujjatlar, doimiy yashash manzilini koʻrsatuvchi hujjatlar, ijara shartnomasi yoki tapu, turmush oʻrtogʻi va farzandlarga oid fuqarolik holati yoki yashash hujjatlari, tibbiy xulosalar, davom etayotgan yoki yakunlangan jinoiy tekshiruvlarga oid hujjatlar, yashash va mehnat ruxsatnomasi tarixi hamda mavjud boʻlsa xalqaro himoya jarayoniga oid hujjatlar birgalikda baholanishi kerak.

Bu yerdagi maqsad imkon qadar koʻp hujjat taqdim etish emas; idari gözetimni davom ettirish nega endi zarur emasligini huquqiy jihatdan koʻrsata oladigan hujjatlarni tanlashdir.

Yaqinim deportatsiya markazida: birinchi navbatda nima qilishim kerak?

Birinchi bosqichda chet ellikning qaysi deportatsiya markazida ekani aniqlanishi va uning haqida chiqarilgan yozma qarorlar qoʻlga kiritilishi kerak.

Xususan quyidagi toʻrt masala bir-biridan ajratilishi lozim:

Idari gözetim qarori bormi?

Sınır dışı etme qarori bormi?

Qarorlar qaysi sanada tebliğ qilingan?

Chet ellikning ozod qilish talabini qoʻllab-quvvatlaydigan shaxsiy va huquqiy sharoitlar qanday?

Shundan keyin Sulh Ceza Hâkimliğiga murojaat bilan, zarur boʻlsa, sınır dışı qaroriga oid İdare Mahkemesi daʼvosi alohida-alohida rejalashtirilishi kerak.

Deportatsiya markazidan chiqish uchun advokat majburiymi?

Yoʻq. Qonunga koʻra chet ellikning oʻzi, qonuniy vakili yoki advokati Sulh Ceza Hâkimliğine murojaat qilishi mumkin.

Biroq idari gözetim ishlarida sınır dışı qarori, tahdit kodu (Turkiyaga kirishga qoʻyilgan cheklov kodi), tebliğ sanasi, oilaviy aloqa, xalqaro himoya, sogʻliq holati va alternativ choralar bir vaqtda kun tartibiga chiqishi mumkin boʻlgani uchun ishni butun holda baholash muhim.

Shuningdek, advokat haqini toʻlash imkoni boʻlmagan chet elliklar uchun shartlari mavjud boʻlsa va talab qilinsa, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu (Advokatlik toʻgʻrisidagi 1136-raqamli qonun) doirasida adli yardım (bepul huquqiy yordam) tarzida huquqiy koʻmak berilishi mumkin.

Xalqaro himoya arizasi markazdan avtomatik chiqishni taʼminlaydimi?

Yoʻq. Xalqaro himoya (uluslararası koruma) yoki qaytarmaslik (geri göndermeme) daʼvosi ishda juda muhim boʻlishi mumkin; biroq “xalqaro himoya uchun ariza berdim, avtomatik ozod boʻlaman” degan umumiy qoida yoʻq. Batafsil maʼlumot uchun: xalqaro himoya arizasi va idari gözetim.

Xususan, chet ellik yuboriladigan davlatda oʻlim jazosi, qiynoq, insoniylikka xilof yoki qadr-qimmatni yerga uradigan muomala xavfi borligi kabi daʼvolar ham sınır dışı qarorining amalga oshirilishi, ham idari gözetimning davom etishi zarurligi jihatidan alohida baholanishi kerak.

YUKK m.55 doirasida jiddiy sogʻliq muammolari, homiladorlik, davolanishga erishish, odam savdosi qurboni boʻlish va zoʻravonlik qurboni boʻlish kabi baʼzi maxsus holatlar ham sınır dışı jarayonida alohida ahamiyatga ega.

Demak, himoya daʼvosi “avtomatik chiqish usuli” emas; aniq holatning tabiatiga qarab sınır dışı va idari gözetim ishiga taʼsir qilishi mumkin boʻlgan alohida huquqiy baholash sohasidir.

Ixtiyoriy qaytish yoʻli bilan markazdan chiqish mumkinmi?

Chet ellik oʻz erkin xohishi bilan davlatiga qaytmoqchi boʻlsa, gönüllü geri dönüş (ixtiyoriy qaytish) jarayoni ham kun tartibiga chiqishi mumkin.

Biroq ixtiyoriy qaytish haqiqatan ixtiyoriy va toʻliq xabardor irodaga asoslanishi kerak.

Chet ellikning oʻz davlatida jiddiy xavfsizlik yoki yomon muomala xavfi boʻlishi, xalqaro himoya daʼvosi mavjudligi yoki shaxs imzolagan hujjatning natijalarini tushunmasligi hollarida bu masala ayniqsa ehtiyotkorlik bilan baholanishi kerak.

Ixtiyoriy qaytish Turkiya ichida ozod qilinish maʼnosidagi “GGMdan chiqish” bilan bir xil huquqiy natija emas; u shaxsning Turkiyadan ketishi bilan yakunlanadigan boshqa jarayon.

Markazdan chiqqandan keyin deport qarori bekor boʻladimi?

Yoʻq. Idari gözetimning bekor qilinishi faqat chet ellikning yopiq deportatsiya markazida saqlanishiga oid chorani tugatadi.

Uning haqidagi sınır dışı etme qarori, tahdit kodu yoki Turkiyaga kirish taqiqi alohida davom etayotgan boʻlishi mumkin.

Shu sababli deportatsiya markazidan chiqqan chet ellikning ishi yopilgan deb hisoblanmasligi kerak.

Sınır dışı qarori, tahdit kodlari, kirish taqiqi, yashash holati va alternativ majburiyatlar alohida kuzatilishi lozim.

Sud amaliyoti deportatsiya markazidan chiqish haqida nima koʻrsatadi?

Anayasa Mahkemesining A.V. ve Diğerleri, B. No: 2013/1649 raqamli qarorida deportatsiya markazida qonunga xilof va oʻzboshimchalik bilan saqlanish daʼvolari shaxs erkinligi va xavfsizligi huquqi doirasida baholangan va huquq buzilishi aniqlangan.

K.A., B. No: 2014/13044 raqamli qaror esa idari gözetimning boshlangʻich asosi abadiy yetarli deb qabul qilinmasligini koʻrsatishi jihatidan muhim. Shaxsning huquqiy holatidagi oʻzgarishlar maʼmuriy organ va Sulh Ceza Hâkimlikleri tomonidan hisobga olinishi kerak.

İzmir 2. Sulh Ceza Hâkimliğining 2022/9071 D. İş raqamli qarorida doimiy yashash joyi, tekshiruv holati va alternativ majburiyatlarning yetarli boʻlishi mumkinligi baholanib, idari gözetim bekor qilingan.

Anayasa Mahkemesining 2020/13340 raqamli qaroriga asos boʻlgan voqea esa muayyan manzilda yashash va imzo majburiyati qoʻllanib shaxsning deportatsiya markazidan ozod qilinishi mumkinligini koʻrsatadi.

Bu sud amaliyoti birgalikda baholanganda asosiy huquqiy savol quyidagicha:

Davlat koʻzlagan nazorat maqsadi shaxs erkinligini toʻliq cheklamasdan ham amalga oshirilishi mumkinmi?

Aniq holatda javob “ha” boʻlsa, idari gözetimga alternativ choralar jiddiy baholanishi kerak. Batafsil maʼlumot uchun: emsal kararlar.

Xulosa: deportatsiya markazidan chiqish yagona bir harakat emas

Deportatsiya markazidan chiqish ishlarida eng katta xato faqat “ozod qilish arizasi” tayyorlash bilan butun muammo hal boʻladi deb oʻylashdir.

Toʻgʻri tekshiruv kamida uch alohida sohani qamrab oladi:

Idari gözetim: chet ellik deportatsiya markazida saqlanishda davom etishi kerakmi?

Sınır dışı qarori: chet ellik Turkiyadan chiqarilishi mumkinmi?

Ozod qilingandan keyingi status: chet ellik chiqqanidan soʻng qanday manzil, xabar berish, tahdit kodu yoki yashash ruxsati muammosi davom etadi?

Shu sababli deportatsiya markazidagi chet ellik uchun avvalo idari gözetim va sınır dışı qarorlarining sanalari, asoslari va tebliğ hujjatlari birgalikda tekshirilishi kerak.

Ayniqsa sınır dışı qarorida 7 kunlik daʼvo muddati borligi sababli qarorlarni kechiktirmasdan aniqlash muhim.

Huquqiy manbalar va sud qarorlari

Bu material tayyorlanayotganda, avvalo 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununing 53, 55, 57 va 57/A moddalari, shuningdek Göç İdaresi Başkanlığı (Migratsiya boshqarmasi raisligi)ning sınır dışı etme va idari gözetim boʻyicha dolzarb tushuntirishlari; Anayasa Mahkemesi A.V. ve Diğerleri, B. No: 2013/1649, 20.01.2016; Anayasa Mahkemesi K.A., B. No: 2014/13044, 11.11.2015; Anayasa Mahkemesi Khaled Kadour, B. No: 2020/13340, 19.01.2022 va İzmir 2. Sulh Ceza Hâkimliği 2022/9071 D. İş, 01.11.2022 sanali qarorlari asos qilib olingan.