Sınır Dışı Edilemeyecek Yabancılar: YUKK 55. Madde

Sınır dışı edilemeyecek yabancılar, 6458 sayılı Kanun’un 55. maddesinde beş grupta düzenlenir. Ölüm cezası veya kötü muamele riski bulunanlar, sağlık, yaş ya da hamilelik nedeniyle seyahati riskli olanlar, belirli ağır hastalar ve maddede sayılan mağdurlar bu korumadan yararlanır. Her kişinin durumu ayrı değerlendirilir. Bu kapsamda olmak kendiliğinden ikamet izni sağlamaz; verilmiş bir sınır dışı kararına karşı dava süresi de ayrıca takip edilmelidir.

YUKK 55. maddeye göre kimler sınır dışı edilemez?

Kanun’un 54. maddesinde bir sınır dışı sebebi bulunması, 55. maddedeki korumaların göz ardı edilmesine izin vermez. İdare, karar vermeden önce kişinin aşağıdaki gruplardan birine girip girmediğini değerlendirmelidir. Bu gruba giren kişilerin hakkında kanun gereği geri gönderme yasağı vardır. Beş grup, kanundaki bent sırasıyla şöyledir: 

Ölüm cezası, işkence veya kötü muamele riski bulunanlar

Sınır dışı edileceği ülkede ölüm cezasına, işkenceye, insanlık dışı veya onur kırıcı muameleye maruz kalacağına ilişkin ciddi emare bulunan yabancı hakkında sınır dışı kararı alınamaz. İnceleme yalnızca ülkenin adına göre yapılmaz; gönderilecek yerin koşulları ve bu koşulların kişi açısından oluşturduğu risk birlikte değerlendirilir.

Kanun’un 4. maddesindeki geri gönderme yasağı da bu değerlendirmeyi tamamlar. Bu güvence yalnızca uluslararası koruma başvurusu yapan kişiler için geçerli değildir.

Sağlık, yaş veya hamilelik nedeniyle seyahati riskli olanlar

Bu bentte belirleyici olan, ciddi sağlık sorunu, yaş veya hamilelik nedeniyle seyahatin riskli görülmesidir. Her gebelik veya ileri yaş durumu kendiliğinden aynı sonucu doğurmaz. Kişinin sağlık durumu, seyahat biçimi ve öngörülen yolculuğun etkileri somut olarak incelenmelidir.

Örneğin yalnızca gebelik haftasını belirten belge ile yolculuğun anne veya bebek açısından oluşturduğu riski açıklayan uzman değerlendirmesi aynı bilgiyi vermez. Hukuki değerlendirmede önemli olan, kanundaki seyahat riski koşulunun açıklığa kavuşmasıdır.

Hayati hastalığı için gönderileceği ülkede tedavi imkânı bulunmayanlar

Bu koruma, hayati tehlike arz eden bir hastalık için tedavinin devam etmesi ve sınır dışı edilecek ülkede tedavi imkânının bulunmaması koşullarına dayanır. Hastalığın adı kadar uygulanan tedavi, tedavinin kesilmesinin sonuçları ve gönderilecek ülkedeki imkânlar da önemlidir.

“Türkiye’de tedavi oluyorum” açıklaması tek başına bütün değerlendirmeyi karşılamaz. Tedavi süreci ile gidilecek ülkede bu tedavinin neden sağlanamayacağı arasındaki bağ gösterilmelidir.

Mağdur destek sürecindeki insan ticareti mağdurları

Mağdur destek sürecinden yararlanan insan ticareti mağdurları, 55. maddenin birinci fıkrasının ç bendiyle korunur. Kişinin çalıştırılma koşulları, baskı altında tutulması veya belgelerine el konulması gibi olgular mağduriyet değerlendirmesinde önem taşıyabilir.

İnsan ticareti şüphesinin bildirilmesi ve mağdur tespit sürecinin işletilmesi önemlidir; ancak yalnızca bir dilekçe verilmesini otomatik ve kesin sınır dışı engeli gibi sunmak doğru değildir. İlgili tespitler ve destek süreci birlikte incelenmelidir.

Tedavisi tamamlanmamış şiddet mağdurları

Psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet mağdurları, tedavileri tamamlanıncaya kadar bu bent kapsamında korunur. Şiddete ilişkin adli belgeler ile devam eden tedaviye ilişkin sağlık kayıtları birlikte değerlendirilir. İncelemenin yalnızca fiziksel yaralanmalarla sınırlandırılmaması gerekir.

Geri gönderme yasağı hangi belgelerle değerlendirilir?

Kanun’un 55. maddesinin ikinci fıkrası kişisel değerlendirme gerektirir. Bu nedenle dilekçede yalnızca kanun maddesini sıralamak yerine kişinin hangi bent kapsamına girdiği ve bunu destekleyen olgular açıklanmalıdır.

• Sağlık dosyalarında teşhis, tedavi planı, epikriz, ilaç kayıtları ve seyahate ilişkin değerlendirmeler kullanılabilir.
• Kötü muamele riskinde kişisel tehdit belgeleri, varsa adli kayıtlar, tanık anlatımları ve güvenilir ülke raporları birlikte sunulabilir.
• Mağduriyet dosyalarında destek programı kayıtları, sağlık belgeleri ve ilgili adli/idari dosyalar önemlidir.

Belge sunulamıyorsa neden erişilemediği açıklanmalı ve ilgili kayıtların getirtilmesi talep edilmelidir. Tek bir belgenin bulunmaması bütün koruma iddialarının kendiliğinden geçersiz olduğu anlamına gelmez. Aynı şekilde her hastane belgesinin kanundaki riski yeterince açıkladığı da varsayılamaz.

Sınır dışı kararı verilmişse ne yapılmalı?

Sınır dışı kararına karşı dava süresi

Sınır dışı kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir. Mahkemeye başvuru, kararı veren makama da bildirilir. Dilekçede m.55 kapsamındaki durum açıklanmalı, belgeler eklenmeli ve idarenin yaptığı veya yapmadığı bireysel değerlendirme somutlaştırılmalıdır.

Kanun’un 53. maddesi, yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde ve dava açılmışsa yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı edilmemesini düzenler. Genel süreç için sınır dışı kararının durdurulması yazısını inceleyebilirsiniz. m.55 kapsamında olduğunu düşünmek, tebliğ edilmiş karara karşı dava süresini izlemeyi gereksiz kılmaz.

Geri gönderme merkezindeki kişi için ayrı başvuru

Sınır dışı kararı ile idari gözetim kararı farklı işlemlerdir. Kişi geri gönderme merkezindeyse, gözetimin hukuki dayanağı ve devamının gerekli olup olmadığı ayrıca incelenmelidir. Sınır dışı engeline ilişkin belgeler bu incelemede de önem taşır; ancak sınır dışı davası otomatik tahliye kararı değildir.

Sağlık ve aile koşullarına ilişkin uygulama için hamile, çocuklu ve hasta yabancılarda idari gözetim yazısında gözetim itirazını ayrıca ele alıyoruz. Dayanak: Kanun m.53 ve m.57.

Sınır dışı edilemeyen yabancı Türkiye’de kalabilir mi?

Uluslararası Koruma ve diğer kalış yolları

Sınır dışı edilememe, kendiliğinden ikamet izni veya uluslararası koruma statüsü kazanılması anlamına gelmez. Kanun’un 46. maddesi, 55. madde uyarınca sınır dışı kararı alınmayan kişiler için insani ikamet izni verilebilecek bir durum öngörür. İzin süreci ayrıca yürütülür.

Uluslararası koruma koşulları varsa bu başvuru da ayrıca değerlendirilir. Yalnızca sağlık veya hamilelik nedeniyle m.55 kapsamında olmak, otomatik olarak uluslararası koruma şartlarının da oluştuğunu göstermez.

Adres ve bildirim yükümlülüğü

Kanun’un 55. maddesine göre kişiden belirli bir adreste ikamet etmesi ve belirlenen biçim ve sürelerde bildirimde bulunması istenebilir. Bunlar herkes için kendiliğinden aynı sıklıkta doğan yükümlülükler değildir; kişiye bildirilen karar ve koşullar esas alınır. Koruma sebebinin değişmesi durumunda hukuki durum da yeniden değerlendirilir.

Geri gönderme yasağının uygulanmasına ilişkin Anayasa Mahkemesi kararının somut bir örnekte nasıl değerlendirildiği için Uygur Türkleri hakkındaki emsal karar yazısına bakabilirsiniz.