Overbooking: uçağa alınmama ve tazminat

Uçağa kabul edilmeme, rötar veya iptalden farklı bir olaydır ve kendi kurallarına tabidir. Belirleyici soru, uçaktan gönüllü olarak mı yoksa iradeniz dışında mı indirildiğinizdir.

Havayolu beni uçağa almayabilir mi?

Belirli bir sırayla, evet. Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik'in (SHY-YOLCU) 5. maddesi önce bir arama yükümlülüğü getirir: uçağa kabul edilmeme öngörülüyorsa işletme, üzerinde anlaşılacak menfaatler karşılığında rezervasyonundan feragat edecek gönüllüler bulmak için duyuru yapar.

Ancak diğer yolcuların uçuşa kabul edilmesine yetecek sayıda gönüllü çıkmazsa, işletme yolcuları iradeleri dışında uçağa kabul etmeyebilir. Yani uçağa alınmama başlı başına hukuka aykırı değildir; hukuki sonuç, bunun ardından ne yapıldığına bağlıdır.

İradem dışında bırakıldıysam ne alırım?

Yönetmelik burada net: yolcuların iradeleri dışında uçuşa kabul edilmemesi durumunda havayolu derhal üç yükümlülüğü birden yerine getirmek zorundadır.

Üçü birbirinin alternatifi değildir. Alternatif uçuş verilmiş olması tazminat hakkını tek başına ortadan kaldırmaz; yalnızca belirli süre sınırları içinde kalan bir alternatif teklif edilmişse tazminat yarıya indirilebilir. Tutarların hesabı ve kur kuralı için uçuş iptalinde tazminat ve yolcu hakları yazısına bakın.

Gönüllü olursanız ne kaybedersiniz?

Bu, uygulamada en pahalı yanlış anlaşılmadır. Havayolunun teklif ettiği menfaati (kupon, sonraki uçuşta yer, ek bilet) kabul edip rezervasyonunuzdan gönüllü olarak feragat ederseniz, yönetmeliğin tazminat hükmü sizin için uygulanmaz.

Yani gönüllü olan yolcu, üzerinde anlaştığı menfaatle yetinir; ayrıca 8. madde tazminatını isteyemez. Kendisine yalnızca bilet iadesi veya güzergâh değişikliği bakımından yardım edilir.

Karar vermeden önce teklif edilen menfaatin, hakkınız olan tazminattan yüksek olup olmadığını hesaplayın. Havaalanında verilen sözlü teklifi kabul etmeden önce yazılı hâlini istemek yerinde olur.

Başka bir havaalanına indirilirseniz

Bir şehre birden fazla havaalanı hizmet ediyorsa, havayolu size alternatif havaalanına inen bir uçuş teklif edebilir. Bu durumda ek bir yükümlülüğü daha vardır: o alternatif havaalanından rezervasyonun yapıldığı havaalanına ya da kabul edeceğiniz yakın bir varış noktasına transferinizin masrafını karşılamak zorundadır.

Bu masraf tazminattan ayrıdır ve mahsup edilemez. Transfer sağlanmazsa yaptığınız ulaşım harcamasını belgeleyip talep edebilirsiniz.

Hakkın ön şartı: onaylanmış rezervasyon

Yönetmelikteki haklar, rezervasyonu onaylanmış yolcular içindir. Bu yüzden uyuşmazlıkta ilk bakılan belge rezervasyon kaydı ve check-in bilgisidir.

Bekleme listesinde olan, rezervasyonu onaylanmamış ya da personel bileti gibi özel tarifelerle seyahat eden yolcular bakımından değerlendirme farklı olabilir. Biletin ucuz tarifeden alınmış olması ise hakkı etkilemez; tazminat bilet ücretine değil mesafeye bağlıdır.

Havayolu "operasyonel sebep" diyorsa

Uçağa alınmama ile uçuşun teknik nedenle iptali farklı olaylardır ve havayolları bu ikisini bilerek karıştırabilir. Uçak kalkmışsa ve siz kalmışsanız, olay uçağa kabul edilmemedir.

Bu ayrımı belgelemek için biniş kartınızı, rezervasyon kaydınızı ve check-in yaptığınıza dair kaydı saklayın. Uçuşun gerçekleştiğini gösteren kalkış bilgisi de talebinizin dayanağıdır.

Havayolunun gerekçesi, uçağa alınmama hâlinde tazminat yükümlülüğünü kural olarak ortadan kaldırmaz. İptal hâlinde olağanüstü sebep savunması gündeme gelebilirken, uçak kalkmış ve yolcu bırakılmışsa tartışma sebep üzerinde değil, gönüllülük üzerinde yürür: yolcu feragat etti mi, etmedi mi?

Ne yapmalısınız?

1. Uçağa alınmama gerekçesini yazılı isteyin; havayolu yolcuya yazılı bildirim vermekle yükümlüdür.
2. Gönüllü teklifini değerlendirirken tazminat hakkınızdan feragat edeceğinizi hesaba katın.
3. Bekleme uzarsa yiyecek, içecek ve gerekiyorsa konaklama talep edin; sağlanmazsa harcamanızı belgeleyin.
4. Size sunulan alternatif uçuşun kalkış ve varış saatlerini kaydedin; tazminatın yarıya inip inmeyeceğini bu belirler.
5. Başvurunuz reddedilirse ret gerekçesini yazılı olarak talep edin.

Uçuş hiç yapılmadıysa durum farklıdır; gecikme hâlleri için uçuş rötarında tazminat yazısına bakabilirsiniz.