Uçuş rötarında tazminat: kaç saatten sonra?

Rötarda iki ayrı hak vardır ve eşikleri farklıdır: bekleme sırasındaki hizmetler daha erken başlar, tazminat ise varıştaki gecikmeye bakar.

Kaç saatlik rötar tazminat doğurur?

Belirleyici olan kalkıştaki değil, son varış yerindeki gecikmedir. Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik'e (SHY-YOLCU) 10 Aralık 2024 tarihli değişiklikle eklenen hükme göre, uçuşun teknik ve operasyonel nedenlerle tehir edilmesi ve yolcunun planlanan son varış yerine üç saat ve daha fazla sürede ulaştırılması hâlinde havayolu, yönetmeliğin 8. ve 9. maddelerindeki yükümlülükleri derhal yerine getirir.

Tutarlar iptaldeki ile aynıdır: iç hatta 100 avro, dış hatta mesafeye göre 250, 400 veya 600 avro. Hesabın ayrıntısı ve kur kuralı için uçuş iptalinde tazminat ve yolcu hakları yazısına bakın.

Beklerken hangi haklar daha erken başlar?

Hizmet hakkı tazminattan bağımsızdır ve kalkış saatindeki gecikmeye göre işler. Yönetmelik mesafeye göre üç eşik koyar:

Bu eşikler aşıldığında içecek, bekleme uzadıkça öğün, gerekiyorsa otel konaklaması ve havaalanı–otel ulaşımı ücretsiz sağlanır. Ayrıca süre sınırı olmaksızın iki telefon görüşmesi, faks veya e-posta hakkınız vardır.

Gecikme en az beş saate ulaştığında ayrı bir hak daha doğar: bilet ücretinin iadesini isteyerek seyahatten vazgeçebilirsiniz.

Hangi rötarlar tazminat doğurmaz?

Yönetmelik tazminat yükümlülüğünü teknik ve operasyonel nedenlere bağlar. Havayolu, tüm tedbirleri almasına rağmen gecikmeye olağanüstü hâllerin sebep olduğunu kanıtlayabilirse tazminat ödemekle yükümlü olmaz.

Pratikte tartışma buradadır. "Hava muhalefeti" veya "operasyonel sebep" denmesi tek başına yeterli değildir; ispat yükü havayolundadır. Uçağın teknik arızası ve şirketin kendi planlamasından kaynaklanan aksaklıklar olağanüstü hâl sayılmaz.

Ayrımı yaparken sorulacak soru şudur: gecikmenin sebebi havayolunun kendi işleyişinin içinde mi, dışında mı? Bakımın zamanında yapılmamış olması, ekibin geç gelmesi, uçağın önceki seferden geç dönmesi ve rezervasyon planlaması şirketin kendi alanındadır. Havaalanının kapatılması, hava trafik kontrolü kaynaklı kısıtlama ve güvenlik olayları ise dışındadır.

Önemli ayrım: olağanüstü hâl tazminatı ortadan kaldırır, ancak hizmet hakkını kaldırmaz. Fırtına nedeniyle bekletiliyorsanız da yemek ve konaklama hakkınız devam eder.

Beş saatlik eşik: seyahatten vazgeçme hakkı

Gecikme beş saate ulaştığında yolcu, seyahate devam etmek zorunda değildir. Bu noktada bilet ücretinin tamamının iadesini isteyip uçuştan vazgeçebilir.

İadenin kapsamı yalnızca uçulmayan bölümle sınırlı değildir. Seyahatin tamamlanmasının artık bir anlamı kalmamışsa, daha önce gerçekleşen bölümler için de iade talep edilebilir. Örneğin bağlantı uçuşunuz beş saat gecikip toplantınızı kaçırdıysanız, gidiş bacağı için ödediğiniz ücret de bu kapsamda değerlendirilebilir.

Vazgeçme hakkını kullanmak tazminat hakkını ortadan kaldırmaz; ikisi ayrı taleplerdir.

Rötar sonradan iptale dönerse ne olur?

Havayolu uçuşu tehir edip sonra iptal ederse, olay artık iptal hükümlerine tabidir. Bu durumda bildirim zamanına bağlı kurallar ve güzergâh değişikliği seçenekleri devreye girer.

Uygulamada karşılaşılan bir başka durum, uçuşun "tehir" olarak duyurulup saatlerce ertelenmesi ve ertesi güne kaydırılmasıdır. Beklenen hareket saati sonraki gün veya günlere sarkıyorsa konaklama ve ulaşım hakkı da doğar.

Bu yüzden uçuşun akıbetini gösteren duyuruları saat bilgisiyle birlikte saklamak önemlidir: aynı olayın rötar mı yoksa iptal mi sayılacağı, hangi hükümlerin uygulanacağını ve dolayısıyla talebinizin dayanağını değiştirir.

Ne yapmalısınız?

1. Gecikmenin duyurulduğu saati ve gerekçesini belgeleyin; havaalanı ekranının fotoğrafı ve gelen bildirim mesajları işe yarar.
2. Havayolundan gecikme gerekçesini yazılı isteyin. Sözlü "operasyonel sebep" beyanı sonraki aşamada dayanak olmaz.
3. Hizmet talebiniz reddedilirse kendi harcamanızı yapıp fişini saklayın.
4. Son varış yerine kaç saat geç ulaştığınızı biniş kartları ve varış saatiyle kayda geçirin; tazminatın dayanağı budur.
5. Başvurunuz reddedilirse ret gerekçesini yazılı olarak talep edin.

Uçağa hiç alınmadıysanız durum rötar değil, uçuşa kabul edilmemedir; bkz. overbooking nedeniyle uçağa alınmama.