Kargo Hasar ve Kayıp Tazminatı: Süreler ve Sorumluluk

Kargo taşımasında zararın karşılanıp karşılanmayacağını belirleyen şey çoğu zaman ürünün değeri değil, teslim anında yapılanlardır. Bildirim süresi kaçırıldığında elde kalan hak önemli ölçüde daralır.

Taşıyıcı hangi hâllerde sorumludur?

Türk Ticaret Kanunu'nun 875. maddesine göre taşıyıcı, eşyayı taşınmak üzere teslim aldığı andan teslim ettiği ana kadar geçen sürede eşyanın zıyaından (kaybolmasından), hasarından ve teslimindeki gecikmeden doğan zararlardan sorumludur.

Bu sorumluluk kusura bağlı değildir. Taşıyıcının sorumluluktan kurtulabilmesi için zararın, kaçınılması mümkün olmayan ve sonuçlarına engel olunamayan bir sebepten doğduğunu ispat etmesi gerekir. "Elimizde değildi", "araç kalabalıktı" gibi açıklamalar bu ölçütü karşılamaz.

Taşıyıcının sorumluluğunu önceden ortadan kaldıran veya daraltan sözleşme hükümleri geçersizdir. Kargo fişinin arkasındaki matbu metinler bu nedenle çoğu zaman bağlayıcı değildir.

Bildirim süreleri: en kritik nokta

Kanun, zararın bildirilmesi için ayrı ayrı süreler öngörür. Süreler kaçırıldığında eşyanın sağlam teslim edildiği karinesi doğar ve ispat yükü tümüyle alıcıya geçer.

Bildirimin yazılı yapılması gerekir. Çağrı merkeziyle yapılan görüşme tek başına bildirim yerine geçmez; kayıt numarası alınmış olsa dahi yazılı bir başvurunun eklenmesi yerinde olur.

Teslim sırasında ne yapılmalı?

1. Paketi kurye yanınızdayken kontrol edin. Dış ambalajda ezilme, yırtık veya ıslaklık varsa açtırmadan tutanak isteyin.
2. Hasar tespit tutanağını kurye ile birlikte imzalayın ve bir nüshasını alın. Tutanak düzenlenmiyorsa teslim belgesine "hasarlı teslim alındı" şerhi düşün.
3. Ambalajı ve içindeki dolgu malzemesini atmayın; hasarın taşıma sırasında doğduğunun ispatında kullanılır.
4. Açma anını kesintisiz videoya alın. Kapalı kutudan başlayan tek parça çekim, sonradan yapılan fotoğraflardan daha güçlü bir delildir.
5. Fatura, sipariş ekranı ve gönderi takip kayıtlarını saklayın.

Teslim belgesini kayıtsız imzalamış olmak her hakkı sona erdirmez. Gizli hasarda süre teslimden sonra işlemeye başlar; ancak bu durumda hasarın taşıma sırasında doğduğunu göstermek alıcıya düşer.

Tazminat nasıl hesaplanır?

Zıya ve hasar hâlinde tazminat, eşyanın taşınmak üzere teslim alındığı yer ve zamandaki değeri üzerinden hesaplanır. Uygulamada fatura değeri esas alınır; fatura yoksa piyasa değeri araştırılır.

Burada çoğu kişinin bilmediği bir sınır vardır: Türk Ticaret Kanunu'nun 882. maddesi uyarınca taşıyıcının sorumluluğu, eşyanın net ağırlığının kilogramı başına 8,33 Özel Çekme Hakkı (SDR) ile sınırlıdır. Hafif ama pahalı gönderilerde bu sınır, zararın tamamının karşılanmasına engel olabilir.

Gecikmeden doğan zararda ise tazminat, taşıma ücretinin üç katını aşamaz.

Sınırın aşılabildiği iki hâl vardır. Birincisi, gönderenin eşyanın değerini beyan etmesi ve buna karşılık ek ücret ödemesidir; değer beyanlı gönderi bu nedenle yüksek değerli ürünlerde belirleyicidir. İkincisi, zararın taşıyıcının kastından veya zararın doğma ihtimalini bilerek pervasızca davranmasından doğmasıdır; bu hâlde taşıyıcı sorumluluk sınırlarından yararlanamaz.

Satıcı mı, kargo şirketi mi sorumlu?

Mesafeli satışta ürün alıcıya sağlam ulaşana kadar riski kural olarak satıcı taşır. Kargo şirketini satıcı seçmişse, alıcının muhatabı satıcıdır; satıcı ödediği tazminatı taşıyıcıya rücu eder.

Buna karşılık kargo şirketini alıcı kendisi seçmiş ve anlaşmayı kendisi yapmışsa muhatap doğrudan taşıyıcıdır. İki ihtimalde de aynı anda hem satıcıya hem taşıyıcıya başvurulması, sürecin hangi kanaldan yürüyeceğini belirsizleştirir; önce sözleşme ilişkisinin kimle kurulduğu tespit edilmelidir.

Nereye başvurulur, görevli mahkeme hangisi?

Başvuru yolu, uyuşmazlığın tüketici işlemi olup olmadığına göre değişir.

Tüketici hakem heyetlerinin parasal sınırları her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir. Başvurudan önce o yıl için geçerli tutarın kontrol edilmesi gerekir; sınırın üstündeki başvuru görev yönünden reddedilir.

Ticari nitelikteki alacaklarda ise dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Tahsilat aşamasının nasıl yürütüleceği için ticari alacak davası ve ödenmeyen fatura borcunun tahsili yazılarına bakabilirsiniz.

Zamanaşımı

Taşıma sözleşmesinden doğan talepler bir yıllık zamanaşımına tabidir. Süre, eşyanın teslim edildiği; teslim edilmemişse teslim edilmesi gereken tarihten işlemeye başlar.

Zarar taşıyıcının kastından ya da pervasızca davranışından doğmuşsa zamanaşımı süresi üç yıla çıkar. Ancak bu istisnaya güvenerek beklemek risklidir: pervasızlığın ispatı kolay değildir ve süre dolduğunda talep tümüyle sonuçsuz kalır.

Yurt dışı gönderiler ve uçak bagajı

Sınır ötesi taşımalarda uygulanacak kurallar farklıdır; taşıma türüne göre uluslararası sözleşmeler devreye girer ve sorumluluk sınırları ile bildirim süreleri değişir. Ayrıntı için uluslararası kargo mağduriyetleri yazısına bakın.

Uçak yolculuğunda teslim edilen bagajın kaybı veya hasarı ise kargo taşımasından ayrı bir rejime tabidir ve süreleri çok daha kısadır; bkz. bagaj kaybı ve hasarında tazminat.