Uçuş iptalinde tazminat ve yolcu hakları

Uçuş iptalinde yolcunun üç ayrı hakkı vardır ve bunlar birbirinin alternatifi değildir: tazminat, bilet iadesi veya alternatif uçuş, ve havaalanında bekleme süresince hizmet.

Uçuş iptal edildi, ne kadar tazminat alırım?

Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik'in (SHY-YOLCU) 8. maddesi tazminatı mesafeye göre belirler.

Mesafe, planlanan son varış noktasına göre ve büyük çember yöntemiyle hesaplanır. Tazminatın Türk lirası karşılığı, ödemenin yapıldığı güne ait Merkez Bankası döviz satış kuru üzerinden bulunur; bilet tarihindeki kur değil.

Bir istisna vardır: havayolu size belirli süre sınırları içinde kalan alternatif bir uçuş teklif ederse tazminatı %50 oranında düşürebilir. Bu sınırlar 1500 km'ye kadar iki saat, 1500–3500 km arası üç saat, daha uzun uçuşlarda dört saattir.

Tazminat hangi hâllerde ödenmez?

Havayolu, tüm tedbirleri almasına rağmen iptale olağanüstü hâllerin sebep olduğunu kanıtlayabilirse 8. madde kapsamındaki tazminatı ödemekle yükümlü olmaz.

Buradaki kilit kelime "kanıtlayabilirse"dir. İspat yükü havayolundadır; "hava muhalefeti" ya da "operasyonel sebep" denmesi tek başına yeterli değildir. Teknik arıza ve şirketin kendi planlamasından kaynaklanan aksaklıklar olağanüstü hâl sayılmaz.

İkinci bir nokta daha var: iptalin size ne zaman bildirildiğinin ispatı da havayoluna aittir. Buna karşılık iletişim bilginizi talep edilmesine rağmen vermediyseniz veya yanlış verdiyseniz işletme sorumluluktan kurtulur.

Tazminat ödenmemesi diğer haklarınızı ortadan kaldırmaz: bilet iadesi ve hizmet hakkı olağanüstü hâlde de devam eder.

Erken bildirim tazminat hakkını kaldırır mı?

Evet, belirli şartlarla. Yönetmeliğin 6. maddesi tazminat hakkını bildirim zamanına ve teklif edilen alternatife bağlar.

Yani son anda yapılan iptallerde havayolunun tazminattan kurtulması için yalnızca alternatif uçuş vermesi yetmez; o uçuşun yukarıdaki dar zaman aralıklarına sığması gerekir.

Bilet iadesi mi, alternatif uçuş mu?

Seçim yolcunundur, havayolunun değil. Yönetmeliğin 9. maddesi üç seçenek sunar: bilet ücretinin tamamının iadesi, en erken fırsatta son varış yerine güzergâh değişikliği, veya yolcunun uygun bulacağı daha sonraki bir tarihte taşıma.

Seyahatin tamamlanmasının artık bir anlamı kalmamışsa, gerçekleşen bölümler için de iade istenebilir. Havayolu sizi başka bir havaalanına indirirse, oradan asıl varış noktanıza transferin masrafını da karşılamak zorundadır.

Havaalanında beklerken hangi hizmetler ücretsiz?

Hizmet hakkı bekleme süresine göre kademelenir ve tazminattan bağımsızdır.

Bunlara ek olarak süre kısıtlaması olmaksızın iki telefon görüşmesi, faks veya e-posta hizmeti ücretsizdir. Hareket kabiliyeti kısıtlı yolculara, refakatçilerine ve tek başına seyahat eden çocuklara öncelik tanınması zorunludur.

Rötar, overbooking ve bagaj için kurallar farklı

Bu yazı iptali anlatıyor; diğer üç mağduriyet türünün kendi eşikleri ve süreleri var.

• Rötar. 10 Aralık 2024 değişikliğiyle, teknik ve operasyonel nedenlerle son varış yerine üç saat ve daha fazla gecikmeli ulaşılması hâlinde tazminat yükümlülüğü doğar. Eşikler ve istisnalar için uçuş rötarında tazminat şartları yazısına bakın.
• Overbooking. Uçağa kabul edilmeme kendi kuralına tabidir; ayrıntısı overbooking nedeniyle uçağa alınmama yazısındadır.
• Bagaj. Kayıp ve hasar bu yönetmeliğe değil, taşıma sorumluluğuna ilişkin ayrı kurallara tabidir ve başvuru süreleri kısadır; bkz. bagaj kaybı ve hasarında tazminat.

Alt sınıfa yerleştirilirseniz

Sık bilinmeyen bir haktır. Havayolu sizi biletinizi aldığınız sınıftan daha alt bir sınıfa yerleştirirse, ücret farkının iadesine ek olarak bilet ücretinin bir bölümünü de ödemek zorundadır: 1500 km'ye kadar %30, 1500–3500 km arası %50, daha uzun uçuşlarda %75. Ödeme yedi gün içinde yapılır.

Üst sınıfa yerleştirme durumunda ise sizden ek ücret istenemez.

Başvuru ve hakların bildirimi

Havayolu, uçağa kabul edilmeyen veya uçuşu iptal edilen her yolcuya tazminat ve yardım kurallarını gösteren yazılı bir bildirim vermek zorundadır. En az iki saatlik tehirden etkilenen yolculara da sözlü, yazılı veya elektronik bildirim yapılması gerekir.

Bu yükümlülükler taşıma sözleşmesindeki hükümlerle sınırlandırılamaz veya kaldırılamaz. Hakları usulünce bildirilmediği için yönetmelikte öngörülenden düşük bir tazminatı kabul etmiş olan yolcu dahi, aradaki farkı talep etmek üzere yetkili mahkeme ve kurumlara başvurabilir.

Yönetmelik kapsamında ödenen tazminat, diğer kanunlardan doğan tazminat taleplerinizi ortadan kaldırmaz; yalnızca onlardan mahsup edilebilir. Uçuşunuz bir paket turun parçasıysa paket tur mağduriyetleri bakımından ayrıca değerlendirme gerekir.