Mavi Kartlıların Yeniden Türk Vatandaşlığına Geçişi: Başvuru

Mavi Kart, Türk vatandaşlarına tanınan hakların çoğunu korur ama vatandaşlık değildir. Bu rehber, vatandaşlığı yeniden kazanmak isteyenlerin hangi yoldan, hangi belgelerle ve ne kadar bekleyerek başvuracağını sırasıyla kurar.

Mavi kartlılar yeniden Türk vatandaşlığına nasıl geçer?

Çıkma izni alarak Türk vatandaşlığından ayrılan kişi, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun (TVK) 13/1-a maddesine göre İçişleri Bakanlığı kararıyla vatandaşlığı yeniden kazanabilir. Bu yolda Türkiye'de ikamet süresine bakılmaz; kanunun aradığı tek maddi şart, kişinin millî güvenlik bakımından engel oluşturacak bir hâlinin bulunmamasıdır.

Genel yoldaki beş yıllık ikamet şartı ve yurt dışında geçen günlerin hesabı bu başvuruda gündeme gelmez; o hesap beş yıllık ikametle vatandaşlıkta yurt dışı süre hesabı yazısının konusudur. Kanun ayrıca yeniden kazanma talebi için bir son başvuru tarihi öngörmez.

Bir noktayı baştan bilmek gerekir: maddedeki ifade "kazanabilirler" şeklindedir. Karar Bakanlığa aittir ve millî güvenlik değerlendirmesi idarenin takdirindedir. Yönetmelik bu değerlendirme için Emniyet Genel Müdürlüğünden arşiv araştırması istenmesini öngörür; dolayısıyla şartları taşıyan her dosyanın olumlu sonuçlanacağı söylenemez.

Hangi bentten başvurursunuz: kayıp biçimine göre yol tablosu

Hangi hükmün uygulanacağını, vatandaşlığın nasıl kaybedildiği belirler. Mavi Kart yalnızca doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izniyle ayrılanlara ve TVK m.28'de belirtilen altsoylarına verilir; 13/1-a ise çıkma izniyle ayrılan herkesi kapsar.

Anne-babasıyla vatandaşlığı kaybeden çocuk

Ebeveynin çıkma izniyle birlikte vatandaşlığı kaybeden çocuk, ergin olduğu tarihten itibaren üç yıl içinde yazılı bildirimle seçme hakkını kullanabilir (TVK m.21). Bu süreyi kaçırmak vatandaşlığa dönüş imkânını ortadan kaldırmaz; yol, ikamet şartı aranmayan 13/1-b'ye döner ve karar yine Bakanlığın değerlendirmesine bağlanır.

Mavi kartlının sonradan doğan çocuğu ya da torunu

Ebeveyn vatandaşlıktan çıktıktan sonra doğan ve hiç Türk vatandaşı olmamış altsoy, Mavi Kart haklarından yararlanabilir; ancak kaybedilmiş bir vatandaşlık bulunmadığı için "yeniden kazanma" hükmü bu kişiye uygulanmaz. Onun için başka bir kazanma yolunun değerlendirilmesi gerekir; bu ayrımı başvurudan önce netleştirmek yanlış formla vakit kaybetmeyi önler.

Gerekli belgeler ve başvuru adımları

Başvuru yurt dışında dış temsilciliğe, Türkiye'de ikamet edilen yer valiliğine yapılır (TVK m.37). Kanun bizzat başvuruyu ya da bu hakkın kullanılmasına ilişkin vekâletnameyle başvuruyu kabul eder; bununla birlikte bazı temsilcilikler parmak izi alındığı için şahsen gelinmesini istiyor.

Yönetmeliğin istediği dosya

Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik'in 23. maddesine göre müracaat makamı şu belgelerle dosya düzenleyip Bakanlığa gönderir:

• İsteği belirten form dilekçe (konsolosluk uygulamasında VAT-5 formu)
• Müracaat makamınca sistemden alınan nüfus kayıt örneği
• Hangi devletin vatandaşı olduğunuzu gösteren pasaport veya benzeri belge; vatansızsanız buna ilişkin belge
• Medeni hâlinizi gösteren belge
• Evliyseniz eş ve çocuklarla aile bağını gösteren nüfus kayıt örneği veya benzeri belge
• Vatandaşlığı kaybettikten sonra ad, soyad veya doğum tarihi gibi kimlik bilgileriniz değiştiyse bunu gösteren belge

Temsilcilikler bu listeyi yerel belgelere çevirir. Örneğin Berlin Başkonsolosluğu medeni hâl için Bürgeramt'tan alınmış genişletilmiş adres kaydını istiyor ve Alman makamlarının verdiği belgeleri apostilsiz kabul ediyor; Almanya dışında alınan belgelerde apostil arıyor. Sidney Başkonsolosluğu ise belgelerin aslı ve ikişer fotokopisiyle şahsen başvuru ile iki vesikalık fotoğraf istiyor. Reşit olmayan çocuğunuzun sizinle birlikte vatandaşlık kazanmasını istiyorsanız, Berlin'in uygulamasında çocuğun adı medeni hâl belgesinde yer almalıdır.

Yurt dışından başvuru sırası

1. konsolosluk.gov.tr üzerinden bağlı olduğunuz başkonsolosluğu seçin ve "Yeniden Türk Vatandaşlığı Kazanma Başvurusu" seçeneğini işaretleyin.
2. Kimlik doğrulamasından sonra çevrim içi ön başvuru formunu ve VAT-5 formunu doldurup pasaportunuzun fotokopisini yükleyin.
3. Randevu alın; sistem yanınızda getirmeniz gereken belgeleri listeler.
4. Randevu günü belgeleri elden teslim edin; T.C. kimlik kartı için parmak izi verilir.
5. Başkonsolosluk dosyayı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğüne gönderir; süreci e-Devlet'ten izlersiniz ve sonuç size başkonsolosluk aracılığıyla tebliğ edilir.

Almanya'da yaşayanlar ve diğer ülkeler için çifte vatandaşlık kontrolü

Almanya'da 27 Haziran 2024'te yürürlüğe giren vatandaşlık reformundan sonra, başvuruyla yabancı bir vatandaşlık edinmek Alman vatandaşlığını kaybettirmiyor. Dışişleri Bakanlığı da Almanya'daki başkonsoloslukların bu tarihten itibaren yeniden kazanma başvurularını alacağını duyurdu.

Alman Dışişleri Bakanlığı yeni kuralların geriye yürümediğini, eski olaylara eski kayıp hükümlerinin uygulanmaya devam ettiğini belirtiyor. Bu nedenle 27 Haziran 2024'ten önce Türk vatandaşlığını yeniden almış biri, Alman vatandaşlığının durumunu ayrıca Alman makamlarına doğrulatmalıdır.

Almanya dışında yaşıyorsanız Türk tarafındaki başvuru aynıdır, ama sonucu yaşadığınız ülkenin hukuku belirler. Başvurmadan önce o ülkenin başka bir vatandaşlığı edinmeyi kayıp sebebi sayıp saymadığını resmî makamlardan yazılı olarak öğrenin; Türk vatandaşlığına dönmek, diğer pasaportu tehlikeye atmamalıdır.

Yeniden Türk vatandaşlığı başvurusu ne kadar sürer?

Kanunda Bakanlık için bir karar süresi yazılı değildir. Sidney Başkonsolosluğu, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğüne gönderilen dosyaların 6 ila 12 ay arasında sonuçlandığını duyuruyor; bu bir temsilciliğin verdiği tahmindir, bağlayıcı bir süre değildir.

Süreyi uzatan başlıca etkenler eksik ya da tercümesi kabul edilmeyen belgeler, kayıp sonrası değişen kimlik bilgilerinin belgelenmemesi ve güvenlik araştırmasıdır. Dosyanız uzun süre aynı aşamada bekliyorsa ya da olumsuz sonuçlanırsa izlenecek yollar vatandaşlık başvurusu reddine itiraz ve yeniden başvuru yazısında ayrıntılı anlatılıyor.

Mavi Kart ile Türk vatandaşlığı arasındaki farklar

Mavi Kart sahibi, TVK m.28'de sayılan istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanır; yeniden kazanma ise bu istisnaları da kaldırır. Karar vermeden önce hangi hakkın sizin için gerçekten gerekli olduğunu tartmak işe yarar.

Mavi Kartlılar Kütüğüne ilişkin yönerge, kütükte kayıtlı kişinin yeniden Türk vatandaşlığını kazanması hâlinde kaydın kapatılacağını düzenliyor. Askerlik tarafı erkek başvurucular için ayrıca planlanmalıdır; yaşınıza ve önceki askerlik kayıtlarınıza göre durumunuzu başvurudan önce konsolosluğun askerlik birimine sorun. Miras ve taşınmaz edinimi m.28'deki istisnalar arasında sayılmadığından, yabancı mirasçının Türkiye'deki miras hakları için anlatılan kurallar Mavi Kart sahibine birebir uygulanmayabilir.

Ret kararı gelirse: mahkeme, süre ve başlangıç

Yeniden kazanma talebinin reddi bir idari işlemdir ve buna karşı iptal davası açılabilir. Usulde dört noktaya dikkat edin:

• Görevli mahkeme: İdare mahkemesi.
• Yetkili mahkeme: Kararı Ankara'daki İçişleri Bakanlığı verdiği için, işlemi yapan merciin bulunduğu yeri esas alan genel yetki kuralı Ankara idare mahkemelerini işaret eder.
• Süre: İYUK m.7'deki 60 günlük dava açma süresi. Bu bir hak düşürücü süredir; mahkeme kendiliğinden gözetir, zamanaşımı gibi durması ya da kesilmesi söz konusu olmaz.
• Başlangıç: Ret kararının size yazılı olarak bildirildiği, yani tebliğ edildiği tarihi izleyen gün. Yurt dışında tebliğ başkonsolosluk aracılığıyla yapıldığından tebliğ tarihini gösteren belgeyi saklayın.

Dava yerine yeni bir başvuru yapmak da mümkündür; hangisinin daha uygun olduğu ret gerekçesine bağlıdır. Statü, izin ve vatandaşlık yollarının genel haritası için yabancılar hukuku rehberine bakabilirsiniz.

Hukuki dayanaklar ve kaynaklar

• 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu: m.13 (ikamet şartı aranmaksızın yeniden kazanma), m.14 (ikamet şartına bağlı yeniden kazanma), m.21 (seçme hakkıyla kazanma), m.28 (Mavi Kart hakları), m.29 ve m.34 (kaybettirme ve seçme hakkıyla kayıp), m.37 (başvuru makamları)
• Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik: m.22 ve m.23 (yeniden kazanmada şartlar, belgeler, arşiv araştırması ve Bakanlık kararı)
• Mavi Kartlılar Kütüğü ve Beyan Edilen Nüfus Olaylarının Tutulması Hakkında Yönerge, m.8 (kaydın kapatılması), Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m.7 (dava açma süresi)
• Dışişleri Bakanlığı, "Yeniden Türk Vatandaşlığına Başvuru Süreci – Almanya Çifte Vatandaşlık Yasası" kitapçığı, Mayıs 2024 (konsolosluk.gov.tr)
• T.C. Sidney Başkonsolosluğu ve T.C. Berlin Başkonsolosluğu yeniden vatandaşlık kazanma bilgi notları
• Dışişleri Bakanlığı, Mavi Kart uygulaması bilgi sayfası (mfa.gov.tr)
• Almanya Federal Dışişleri Bakanlığı (Auswärtiges Amt), vatandaşlık hukuku bilgi sayfası (27.06.2024 değişikliği)

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; dosyanıza özgü değerlendirme için güncel mevzuat ve temsilciliğin duyuruları esas alınmalıdır.