Mirastan mal kaçırma (muris muvazaası) davası

Mirastan mal kaçırma hukukta muris muvazaası olarak adlandırılır. Ortada iki işlem vardır: görünen ve gizlenen.

Muris muvazaası nedir?

Miras bırakan, mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla taşınmazını aslında bağışlar; ancak bunu tapuda satış ya da ölünceye kadar bakma sözleşmesi olarak gösterir. Görünürdeki işlem satıştır, gerçek irade bağıştır.

Dayanak, Yargıtay'ın 1.4.1974 tarihli, 1974/1 E. ve 1974/2 K. sayılı İçtihadı Birleştirme Kararıdır. Karara göre görünürdeki sözleşme tarafların gerçek iradesine uymadığı için, gizlenen bağış sözleşmesi de kanunun aradığı şekil şartını taşımadığı için geçersizdir.

Sonuç olarak devir hükümsüz sayılır ve tapu kaydının, davacının miras payı oranında iptali ve adına tescili istenebilir.

Kimler dava açabilir?

Mirasçılar. Burada tenkis davasından ayrılan önemli bir nokta vardır: muris muvazaası davasını açmak için saklı pay sahibi olmak gerekmez.

Tenkis davası yalnızca saklı payı zedelenen mirasçıya tanınmışken, muvazaa iddiası işlemin baştan geçersizliğine dayandığı için her mirasçı ileri sürebilir. İki dava birbirinin alternatifi olarak da açılabilir; ayrıntı için tenkis davası ve saklı pay yazılarına bakın.

Mal kaçırma nasıl anlaşılır?

Muvazaanın ispatı, tarafların gerçek iradesinin bağış olduğunu göstermekten geçer. Uygulamada değerlendirilen belirtiler şunlardır:

• Satış bedelinin taşınmazın gerçek değerinin çok altında gösterilmesi.
• Bedelin fiilen ödendiğine dair hiçbir kaydın bulunmaması; banka hareketi, dekont veya makbuz yokluğu.
• Devralanın o bedeli ödeyecek mali gücünün olmaması.
• Miras bırakanın devirden sonra da taşınmazda oturmayı, kirasını almayı veya vergisini ödemeyi sürdürmesi.
• Devrin, mirasçılar arasında bilinen bir anlaşmazlığın hemen ardından yapılmış olması.

Ölünceye kadar bakma sözleşmelerinde ayrıca bakma ediminin gerçekten yerine getirilip getirilmediğine bakılır. Bakılan kişi zaten başkasıyla yaşıyorsa ya da bakma fiilen yapılmamışsa sözleşmenin görünürde kaldığı sonucuna varılabilir.

Banka hesapları ve gizli bağışlar

Mal kaçırma yalnızca tapuyla olmaz. Vefattan kısa süre önce boşaltılan hesaplar, üçüncü kişiler üzerine yapılan havaleler ve ortak hesaptan çekimler de terekenin eksilmesine yol açar.

Bu tür işlemlerde talep, taşınmazdaki gibi tapu iptali değil, terekeye iade veya alacak biçiminde ileri sürülür. Banka kayıtlarının mahkeme aracılığıyla celbi çoğu zaman zorunludur; ölüm tarihine yakın dönemdeki hareketler ayrıca incelenir.

Sağ kalan eşin durumu

Sağ kalan eş de mirasçıdır ve muvazaa iddiasında bulunabilir. Ancak devrin sağ kalan eşe yapılmış olması hâlinde durum tersine döner: diğer mirasçılar bu devri muvazaalı sayarak dava açabilir.

Burada dikkat edilmesi gereken, eşin mal rejiminden doğan alacaklarının mirastan ayrı olduğudur. Katılma alacağı mirasa değil, evlilik birliğine dayanır ve tereke hesabından önce ayrılır.

Devralan mirasçılardan biriyse

En sık karşılaşılan hâl budur: taşınmaz çocuklardan birine devredilmiştir. Devralanın da mirasçı olması muvazaa iddiasını engellemez.

Bu dosyalarda savunma genellikle iki eksende kurulur: bedelin gerçekten ödendiği ya da devrin bakım karşılığı yapıldığı. Her ikisi de belgeyle desteklenmek zorundadır; "babam öyle istedi" beyanı, bedelin ödendiğini göstermez.

Buna karşılık miras bırakanın bir çocuğuna hayatı boyunca daha fazla destek vermiş olması tek başına muvazaa anlamına gelmez. Aranan şey, işlemin gerçek iradesinin bağış olduğunun ortaya konmasıdır.

Dava süreye tabi mi?

Hayır. Muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil davası zamanaşımına veya hak düşürücü süreye tabi değildir; işlem baştan geçersiz sayıldığı için her zaman ileri sürülebilir.

Bu, tenkis davasından ayrılan ikinci önemli noktadır: tenkis süreye tabidir, muvazaa değildir. Yaygın olan "bir yıl içinde dava açmalıydım" yanılgısı buradan kaynaklanır.

Buna karşılık beklemenin fiilî riski vardır: tanıklar kaybolur, banka kayıtlarına erişim zorlaşır ve taşınmaz iyi niyetli üçüncü kişilere devredilirse iade güçleşir.

Dava nerede açılır, hangi belgeler gerekir?

Taşınmazın aynına ilişkin olduğu için dava, taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde açılır. Bu yetki kuralı kesindir; taraflar başka bir mahkemeyi kararlaştıramaz.

1. Veraset ilamı (mirasçılık belgesi).
2. Taşınmazın tapu kaydı ve devre ilişkin resmî senet.
3. Devir tarihindeki emlak ve rayiç değer bilgisi.
4. Bedelin ödenmediğini gösteren veya devralanın ödeme gücünü tartışmaya açan kayıtlar.
5. Miras bırakanın devirden sonra taşınmazı kullanmaya devam ettiğini gösteren belgeler: abonelik kayıtları, kira sözleşmeleri, vergi ödemeleri.
6. Tanık listesi.

Devrin iptali dışında terekeye dönen malın paylaştırılması ayrı bir aşamadır; bkz. miras paylaşımı. Eşler arasındaki mal kaçırma ise farklı bir hukuki zemine tabidir; bkz. eşin mal kaçırması.