Mirastan Feragat Sözleşmesi

Mirastan Feragat Sözleşmesi Nedir? Nasıl Yapılır?

Giriş — Mirasın Planlanması Bir Aile Stratejisidir

Miras paylaşımları çoğu zaman kaos, küslük ve dava doğurur.
Aile içi dengeler bozulur…

“Çocuklar arasında eşitsizlik olmasın…”
“Bir çocuğum zaten varlıklı, diğeri zor durumda…”
“Aile şirketi ikiye bölünmesin…”
“Kardeşler mahkemelik olmasın…”

İşte bu noktada Mirastan Feragat Sözleşmesi devreye girer:

Aile içi barışı korur
İş hayatını korur
Miras planlamasını şimdiden güvenceye koyar
Ölüm sonrası kavganın önüne geçer

Bu sözleşme, çok ileri seviye bir miras hukuku aracıdır.
Türkiye’de birçok avukat bile bu sözleşmeyi bilmez, uygulayamaz…

Mirastan Feragat Sözleşmesi Nedir?

Mirastan feragat sözleşmesi; bir mirasçının, miras hakkından tamamen veya kısmen vazgeçmesini konu alan ve mirasbırakan ile mirasçı arasında yapılan resmi sözleşmedir.

Bu sözleşmeyle:
Miras hakkı daha muris hayattayken düzenlenir
Muris ölünce otomatik etkisini gösterir

Feragat eden kişi = “Mirastan pay istemeyeceğim” der
Ama bu mutlaka karşılıklı anlaşmayla olur

Mirastan Feragat Türleri

Hem hukuki hem stratejik karar gerektirir.

Kimler Feragat Edebilir?: Her Mirasçı, Özellikle Saklı Paylı Mirasçılar

• Çocuklar

• Eş

• Torunlar

• Anne – Baba (bazı özel durumlarda)

Feragat eden kişi mirasçılık sıfatını kaybeder
Feragat bir karşılık sağlanarak yapıldıysa, sözleşmede aksi öngörülmedikçe onun altsoyu da mirasçı olamaz
Şok edici sonuç!

Bu nedenle çok dikkat gerekir.

Neden Bu Sözleşme Yapılır?

Bir çocuk aile şirketini devralacak
diğerleri feragat eder şirket bölünmez
Yurt dışında yaşayan mirasçı pay istemez
Ailede uzun süredir kopuk ilişkiler
Miras planlaması yapılmış, paylar şimdiden verilmiş
Aile içi barışı koruma

Büyük servet ve şirket yönetimi olan ailelerde
tek güvenli planlama yöntemi budur.

Resmi Şekil Şartı — Bu Sözleşme Noterde Yapılmak Zorunda!

Sıradan bir kâğıda imza atılamaz
WhatsApp yazışması veya el yazısı geçersizdir

Noterde:
Tarafların kimlik kontrolü
Ayırt etme gücü kontrolü
Altyapı ile hukuki tam güvence

Bu sözleşmenin şakası olmaz.

Feragat Ettikten Sonra Geri Alınabilir mi?

Tek taraflı olarak hayır.
Ancak taraflar, mirasbırakan sağken yazılı anlaşmayla sözleşmeyi her zaman ortadan kaldırabilir.

Mirasbırakanın ölümünden sonra ise sözleşme; ehliyetsizlik, irade sakatlığı veya şekle aykırılık gibi sebeplerle iptal davasına konu olabilir.

O nedenle
Düşünülmeden imzalanmaz
Profesyonel danışmanlık zorunludur

Yurtdışında Yaşayan Türkler İçin Feragat

Sen Nerede olursan ol:

Konsoloslukta yapılabilir
Mirasçının vekille temsili kanunda açıkça düzenlenmediğinden notere vekalet göndermeden önce bu nokta netleştirilmeli (mirasbırakan ise sözleşmede bizzat bulunmalıdır)
Belgeler apostil + tercüme ile işler
Tüm süreç Türkiye’de avukatın tarafından yürütülür

Özellikle Almanya – Hollanda – Fransa’daki aile şirketleri
bu sözleşmeyi çok kullanır

Çünkü şehir değiştirmek değil,
hak yönetmek önemlidir

Feragat Sözleşmesi ile Tenkis Davası İlişkisi

Tenkis Saklı pay ihlalini geri alır
Feragat Saklı payı tamamen kaldırabilir

Bu çok güçlü bir yetkidir.

Mirasçılıktan çıkarma dışında saklı payı delip geçen yasal yol budur

En Büyük Risk — “İvazsız Feragat”

Feragat eden kişi karşılık almazsa:
Ölünce hiçbir şey alamaz
Tüm miras diğerlerine kalır

Bu yüzden feragat karşılığının:
Tapuda
Bankada
Noterde
kayıt altına alınması gerekir

Şirket Hisselerinde Feragat

Bir aile şirketi düşün:
Tek patron Muris
Üç kardeş Mirasçı

İki kardeş feragat eder
Şirket bölünmez, yönetim bozulmaz
Aile büyüklüğü korunur

Bu yüzden şirket hukuku + miras hukuku uzmanlığı gerekir

Miras Davasını Engeller mi?

Evet!
Feragat sözleşmesi varsa:
Feragat eden kişi dava açamaz
Saklı pay iddia edemez
Mal kaçırma iddiası reddedilir

Kalkan etkisi oluşturur

Feragat Sözleşmesinin Stratejik Kullanım Alanları

Miras planlamasının 1 numaralı en güçlü aracı

Vaka 1: “Eğitim Bursu Karşılığı Mirastan Feragat”

Olay: Aile büyüklerinden biri, kızına üniversite eğitimi boyunca mali destek sağlamış, bu desteği “senin için harcadım, karşılığında mirastan vazgeç” sözlü ifadesiyle kızına belirtilmiştir. Daha sonra baba, kız ile resmi noter huzurunda bir mirastan feragat sözleşmesi yapmıştır. Bu sözleşme, kızın ileride doğacak miras hakkından tam olarak vazgeçtiğini açıkça belirtmiştir.
Hukuki İnceleme: Bu durumda sözleşmenin geçerliliği bakımından aşağıdaki hususlar önemlidir:

• Sözleşme, mirasbırakan hayattayken ve mirasçı ile yapılmıştır.

• Sözleşme noter huzurunda yapılmalı ve resmi şekle uygun olmalıdır.

• Sözleşme “ivazlı” mı (karşılık var mı) yoksa “ivazsız” mı dikkate alınmalıdır.

• Eğitim desteği “ivaz” sayılabilir mi? Bu durumda altsoylarının hakkı etkilenir. 
  Sonuç: Üniversite eğitimi süresince yapılan mali destek, resmi şekilde değerlendirilmiş ve kızla imzalanan sözleşme geçerli sayılmışsa, kız artık mirasçı olmayacak ve onun yerine diğer çocuklar mirasa katılacaktır. Destek “ivaz” sayılmazsa feragat karşılıksız olur ve kızın altsoyu mirasçı olabilir; ivazlı feragatte ise sözleşmede aksi öngörülmedikçe altsoy da etkilenir.

Vaka 2: “Şirket Hissesi Devri ve Mirastan Feragat Uygulaması”

Olay: Bir kişi, sahip olduğu aile şirketindeki hisselerini tek bir çocuğuna devretmiştir ve bu devrin karşılığında o çocuk ile bir mirastan feragat sözleşmesi yapılmıştır. Söz konusu sözleşmede, devir yapılmadan önce yapılmış olup mirastan doğacak miras hakkından vazgeçme kararı içeriyordu.
Hukuki İnceleme:

• Hisselerin devri, ivazlı bir işlem olabilir; feragat eden mirasçı karşılık almıştır. Bu durumda, feragatin altsoyu da etkilenebilir.

• Sözleşmenin “belirli bir kişi lehine” yapılmış olması ve başka mirasçıları nasıl etkilediği konusu önem taşır.

• Eğer feragat sözleşmesi yapılmadan önce hisseler isim değişikliğine uğramışsa, bu tasarruflar saklı pay açısından tenkise tabi olabilir.
  Sonuç: Şirket hisselerinin devri ve mirastan feragat sözleşmesinin birlikte yapılması halinde, feragat eden mirasçı ve onun altsoyu mirastan düşmüş sayılabilir. Ancak sözleşmenin şekline uyulmamış veya karşılık şartları belirsiz kalmışsa, diğer mirasçılar tenkis davası açabilir.

Vaka 3: “Borç Dolmuş Tereke – Mirastan Feragat ve Alacaklıların Durumu”

Olay: Muris hayatında şirket yatırımları nedeniyle büyük borçlar altına girmiş, ölümünden sonra tereke borçlarını karşılamamış. Borçlarının çokluğundan dolayı mirasçılar arasında tartışma çıkmış, bazı mirasçılar alternatif olarak “mirastan feragat sözleşmesi” teklif etmiştir. Feragat sözleşmesi mirasbırakanın sağlığında yapılmış ve mirasçı sözleşmeye taraf olmuş.
Hukuki İnceleme:

• TMK m. 528 ve 529 hükümleri, feragat edenin mirasçılık sıfatını kaybettiğini düzenler.

• Borçlu tereke durumunda, feragat eden mirasçı ve altsoyunun alacaklılara karşı sorumluluğu söz konusu olabilir (TMK m. 530)

• Feragat sözleşmesi yapılmış olsa bile alacaklıların hakları saklıdır; borçların karşılanmaması halinde feragat eden ya da üçüncü kişiler sorumlu olabilir.
  Sonuç: Borç yükü altındaki bir mirasta mirastan feragat sözleşmesi yapılması, mirasçının mirastan kaçınmasına yönelik olabilir; ancak alacaklılar açısından değerlendirme farklıdır. Mirasçılık belgesinde feragat hükümleri gösterilmemişse, ileride hukuki sorun çıkabilir.

Vaka 4: “Çocuklar Lehine Kısmi Feragat ve Saklı Pay İhlali”

Olay: Bir baba, iki çocuğundan birine eğitim desteği vermiş, diğer çocuğuna ise “senin adıma şirket kurulacak, sen mirastan feragat et” şeklinde sözlü anlayışla yaklaşmış. Noterde resmi bir sözleşme yapılmamış, feragat “kısmi” olarak gerçekleşmiş, sadece şirket hisseleri bakımından olurken miras hakkı genel olarak korunmuş.
Hukuki İnceleme:

• Kısmi feragat mümkündür; mirasçı sadece payının bir kısmından vazgeçebilir.

• Sözleşmenin resmi şekle uygun olarak yapılmaması geçerliliğini etkiler.

• Saklı pay sahibi mirasçıların hakları, feragat sözleşmesinde korunmalı; aksi halde tenkis davası gündeme gelir.
  Sonuç: Kısmi feragat halinde sözleşme geçerli olsa bile diğer pay üzerindeki haklar saklıdır. Sac ayağına dikkat edilmezse mirasçıdan sonra gelen altsoy ve diğer mirasçılar tenkis davası açabilir.

Vaka 5: “Sağ Kalan Eş ile Mirastan Feragat Sözleşmesi ve Eşin Hakları”

Olay: Muris vefatından önce sağ kalan eşiyle birlikte bir durum düzenlemiş; eş, miras hakkından feragat etmiş ve karşılığında ölüm tarihinden sonra kullanacağı daire devredileceği taahhüt edilmiş. Bu taahhüt noterlik yerine bir aile içi belgeyle yapılmış. Muris öldükten sonra çocuklar bu feragat sözleşmesini gerekçe göstererek “eş haklarından yoksun bırakıldı” diyerek davacı oldu.

Hukuki İnceleme:

• Sağ kalan eşin miras hakkı TMK’da ayrı düzenlenmiştir.

• Feragat sözleşmesinin geçerli olabilmesi için resmi şekil şartlarına uyulmalıdır; aksi halde eşin hukuki koruması devam eder.

• Feragat sözleşmesi eş ile yapılmış olsa bile çocukların saklı payları çiğnenmiş olabilir tenkis davası söz konusu.
  Sonuç: Noterlik yapılmamış, resmi şekil eksikliği bulunmuşsa, feragat hükmü uygulanmayabilir. Eşin ve çocukların hakları dikkatle incelenmelidir.

Vaka 6 — “Erken Yaşta Taahhütlü Feragat ve Altsoyun Durumu”

Olay:
Muris, 30 yaşında bir çocuğu ile “şimdiden mirastan feragat et” şeklinde bir sözleşme imzalamış ve bazı taşınmazlarını bu çocuğa vadeli devretmiştir. Sözleşmede “tasarrufun gerçekleşmesi halinde mirastan feragat etmiş sayılacaksın” ifadesi yer almıştır. Çocuk ilerleyen yıllarda evlenmiş, çocuk sahibi olmuş, muris de 50 yaşında vefat etmiştir.
Hukuki İnceleme:

• Feragat sözleşmesi önceden yapılmıştır. Miras hakkı ölümle doğar; ancak kanun mirastan feragatin tam da bu dönemde, mirasbırakan sağken yapılmasını öngörür.

• Bu tür “ölmeden önce yapılmış feragat” sözleşmelerinde belirleyici ölçüt şekildir: sözleşme resmî vasiyetname şeklinde yapılmamışsa geçerli olmaz.

• Taşınmaz devri gibi bir karşılık sağlanarak yapılan feragat, sözleşmede aksi öngörülmedikçe altsoyu da etkiler.
  Sonuç:
  Sözleşme resmî şekilde yapılmamışsa geçersiz sayılır ve çocuk mirasçılık sıfatını korur; resmî şekilde yapılmışsa feragat geçerlidir ve karşılıklı olduğu için, aksi öngörülmedikçe altsoyu da etkiler.
  Anahtar Nokta: Feragat sözleşmesi yapılırken mirasçı statüsü, şekil, ve altsoy etkisi mutlaka kontrol edilmelidir.

Vaka 7 — “Sağlık Uygunluğu Olmadan Yapılan Feragat ve Şekil Eksikliği”

Olay:
Muris, ileri yaş ve rahatsızlık dönemindeyken yazılı bir feragat sözleşmesi imzalamıştır. Ancak sözleşme noterde düzenlenmemiş, iki tanık ve resmi memur onayı bulunmamıştır. Murisin ölümünden sonra diğer mirasçılar, bu sözleşmenin geçersizliğini ileri sürerek mirasçılık hakkını elde etmek istemiştir.
Hukuki İnceleme:

• TMK m. 545 uyarınca feragat sözleşmesi resmî vasiyetname şeklinde yapılmalıdır.

• Murisin işlem tarihinde ayırt etme gücünün bulunmadığı Adli Tıp raporu gibi delillerle ispatlanırsa ehliyetsizlik söz konusu olabilir.

• Şekil şartlarının yerine getirilmemesi sözleşmenin hukuken geçersizliğine yol açar. 
  Sonuç:
  Mahkeme, forma ilişkin (şekil) eksiklik nedeniyle sözleşmenin geçerli sayılmayacağına karar vermiş, feragat eden mirasçının mirasçılık sıfatının sürdüğüne hükmetmiştir.
  Anahtar Nokta: Feragat sözleşmesinin geçerliliği için şekil şartlarına eksiksiz uyulmalıdır.

Vaka 8 — “İvazlı Feragat Sözleşmesi ve Diğer Mirasçıların Tenkişi”

Olay:
Muris, bir çocuğuna yüksek meblağlı şirket hissesi devri yapmak karşılığında “mirastan feragat edeceksin” koşulu koymuştur. Bu iradi işlem noterlikte yapılmış, hisselerin devri gerçekleşmiştir. Diğer kardeşler bu durumu saklı pay ihlali olarak değerlendirerek dava açmıştır.
Hukuki İnceleme:

• İvazlı feragat sözleşmesinde, feragat edenin altsoyu da mirastan mahrum kalabilir.

• Ancak diğer mirasçıların saklı pay hakkı korunmuştur; hisseler devredilmiş olsa bile denkleştirme yapılabilir.

• TMK m. 573 ve TMK m. 574 hükümleri kapsamında, feragat eden payı aşan edim varsa tenkis söz konusu olabilir. 
  Sonuç:
  Mahkeme, şirket hissesi devrini geçerli kabul etmiş ancak denkleştirme yoluyla diğer kardeşlerin paylarını korumuştur. Feragat eden çocuk, hisseleriyle birlikte mirastan tamamen çıkmış sayılmamış, ancak payında dengelenme yapılmıştır.
  Anahtar Nokta: İvazlı feragat yapılan işlemlerde altsoy ve diğer mirasçılar açısından tenkis riski yüksektir.

Vaka 9 — “Murisin Yurt Dışına Aktardığı Hesaplar ve Feragat Sözleşmesi”

Olay:
Muris, yabancı bir bankaya büyük meblağ aktarmış, mirasçılara bilgi vermemiştir. Daha sonra bir çocukla feragat sözleşmesi yapılmış, sözleşmede devredilen hesaplarının karşılığında mirastan tamamen vazgeçileceği yazılıdır. Diğer çocuklar bu durumu öğrenince sözleşmenin iptalini ve feragatin yok sayılmasını dava etmiştir.
Hukuki İnceleme:

• Feragat sözleşmesi yapılan işlemler ile birlikte mirasın gizlenmesine yönelik olabilir; bu durumda sözleşme muvazaa veya hukuka aykırılık sebebiyle iptal edilebilir.

• Feragat edenin belirtilen hesap devrinden gerçekten menfaat alıp almadığı, değer farkı olup olmadığı hususu incelenmeli.

• Sözleşme ivazlı ise altsoy etkisi oluşabilir; ivazsız ise altsoy payı saklı kalabilir.
  Sonuç:
  Mahkeme, yabancı hesaba yapılan aktarımları dikkate almış, feragat sözleşmesini şekil yönünden geçerli bulmuş ancak feragat karşılığı aktarılan değerler tasarruf edilebilir kısmı aştığı için diğer çocukların tenkis talebini kabul etmiştir.
  Anahtar Nokta: Feragat sözleşmeleri, mirasın gizlenmesine yönelikse hukuka aykırı sonuç doğurabilir.

Vaka 10 — “Sağ Kalan Eş ile Ön Düzeneğe Dayalı Feragat ve Saklı Pay İhlali”

Olay:
Muris, sağ kalan eş ile birlikte bir düzenleme yapmış; eşin mirastan feragat etmesi karşılığında, ölmeden eşe “yaşarken tasarruf” hakkı tanımış. Bu durumda çocukların saklı paylarının ihlal edildiği ileri sürülmektedir.
Hukuki İnceleme:

• Sağ kalan eşin miras hakkı ayrı düzenlenmiştir. Feragat sözleşmesi eşi etkileyebilir, ancak çocukların saklı payı ihlal olursa tenkis davası gündeme gelir.

• Düzenleme, resmi sözleşme değilse geçersiz sayılabilir. Şekil şartları açısından değerlendirilmelidir.
  Sonuç:
  Mahkeme, eş ile yapılan sözleşmeyi şekil yönünden eksik bulmuş; eşin feragatının geçersizliğine, çocukların saklı paylarının korunmasına karar vermiştir.
  Anahtar Nokta: Eş ile yapılan feragat düzenlemelerinde çocukların saklı payı, şekil geçerliliği ve önden tasarruflar çok dikkat edilmesi gereken unsurlardır.

Mirastan Feragat Sözleşmesi Hangi Durumlarda Geçersiz Sayılır?

Şu durumlar sözleşmeyi çökertebilir:

Unutma:

Bu sözleşme tek taraflı geri alınamaz ama geçersizlik davası açılabilir!

Feragat Sözleşmesi ile Vasiyetname İlişkisi

İkisi birlikte kullanıldığında:

Miras planı çok güçlü olur
Aile içi huzur korunur
İleri seviye veraset planlaması tamamlanır

Ama feragat sözleşmesi vasiyetnameden daha güçlüdür.
Çünkü miras hakkını hayattayken ortadan kaldırır.

Feragat Eden Kişinin Çocukları Ne Olur?

Karşılık sağlanarak yapılan feragatte, sözleşmede aksi öngörülmedikçe altsoy da etkilenir
Yani feragat sadece kişiyi değil torunları bile etkiler

Örnek:

Baba oğluyla karşılık karşılığında feragat sözleşmesi imzaladı
Oğul vefat etti
Torun mirasçı OLAMAZ

Bu sonuç çoğu kişinin bilmediği DEV risk
O yüzden uzman avukat şart!

Karşılık (İvaz) Alınınca Ne Olur?

Karşılık alınmışsa:

Feragat eden
Peşin hakkını almıştır
Sonradan hiçbir şey isteyemez

İvaz örnekleri:

• Para

• Tapu devri

• Şirket hissesi

• Dükkân kira geliri hakkı

Mutlaka noter belgesine aynen yazılmalıdır
Yoksa ileride “Ben karşılık almadım!” tartışması çıkar DAVA

Feragat Sözleşmesi Vergilendirmesi

İvazlı feragatte alınan karşılık, idarenin görüşüne göre ivazsız intikal sayılarak veraset ve intikal vergisine tabi tutulur
İvazsız feragatte feragat edene bir değer geçmez
Mirasbırakanın ölümünde mirasçılara geçen paylar veraset yoluyla vergilendirilir

Bu yüzden Maliye + Avukat ortak strateji üretir

Yargıtay’ın En Sert Görüşleri

Kanun ve Yargıtay uygulamasına göre:

Mirastan feragat sözleşmesi,
saklı payı ortadan kaldırabilen
bir hukuki işlemdir; mirasçılıktan çıkarma da bu sonucu doğurabilir.

Resmî vasiyetname şekline uyulmadıkça
feragat sözleşmesi geçersizdir.

Şekil ve irade araştırması çok derindir.

Bu Sözleşmeyi Kimler Mutlaka Kullanmalı?

Aile şirketi olanlar
Bir çocuğu aile yanında, biri yurtdışında olanlar
Mülkü çok olan aileler
Eşit olmayan maddi duruma sahip çocukları olan ebeveynler
Kötü aile ilişkileri bulunanlar
Dini nedenlerle kız/erkek dağılımı farklı istenen aileler

Risk yönetiminin TEK profesyonel yolu

Adım Adım Feragat Süreci

Avukat ön görüşme – strateji planlama
Malvarlığı tespiti
Karşılık belirleme (varsa)
Noter randevusu
Sözleşme hazırlanması
Şahit + okuma + imza
Asılların arşivlenmesi
Muris ölünce hüküm doğar

Risk Analizi

Bu iş avukatsız olmaz net!