Haysiyetsiz Hayat Sürme Sebebiyle Boşanma

Suç İşleme ve Haysiyetsiz Hayat Sürme Sebebiyle Boşanma Davası

Evlilik birliği, eşlerin birbirine duyduğu güvenin yanı sıra toplum içinde sergiledikleri onurlu yaşamı da kapsar. Eşlerden birinin yüz kızartıcı bir suç işlemesi veya toplum tarafından kabul edilemez, haysiyetsiz bir yaşam tarzını benimsemesi, diğer eş için evliliği çekilmez hale getirebilir. Türk Medeni Kanunu m. 163, bu durumu özel bir boşanma sebebi olarak düzenlemiştir.

Suç İşleme ve Haysiyetsiz Hayat Sürme Nedir?

Suç işleme sebebiyle boşanma; eşin evlendikten sonra hırsızlık, dolandırıcılık, cinsel saldırı veya uyuşturucu ticareti gibi "küçük düşürücü" bir suç işlemesidir. Haysiyetsiz hayat sürme ise; kumar bağımlılığı, randevu evi işletmek, alkolizm veya toplumun ahlak değerleriyle çatışan sürekli bir yaşam biçimidir. Bu dava türünde herhangi bir hak düşürücü süre yoktur; evlilik birliği bu sebeplerle çekilmez hale geldiği sürece her zaman dava açılabilir.

I. Suç İşleme Sebebiyle Boşanmanın Şartları

Her suç boşanma sebebi sayılmaz. Kanun, suçun "küçük düşürücü" olmasını şart koşar:

• Küçük Düşürücü Suçlar: Hırsızlık, dolandırıcılık, rüşvet,  Cinsel Saldırı, çocuk istismarı, uyuşturucu ticareti gibi toplum vicdanını yaralayan suçlar.

• Suçun Tarihi: Suç, evlilik birliği kurulduktan sonra işlenmiş olmalıdır. Evlilik öncesi işlenen suçlar bu maddeye girmez (Hata/Hile kapsamında değerlendirilebilir).

• Çekilmezlik Şartı: Eşin işlediği bu suç nedeniyle, diğer eşin onunla birlikte yaşamaya devam etmesinin kendisinden beklenemeyecek derecede ağır bir durum yaratması gerekir.

II. Haysiyetsiz Hayat Sürme Kapsamına Giren Haller

Haysiyetsiz hayat sürme, tek seferlik bir hata değil, bir yaşam tarzı olmalıdır:

• Kumar ve Alkol Bağımlılığı: Ailenin rızkını kumarda harcamak veya sürekli sarhoş gezerek aile onurunu zedelemek.

• Gayriahlaki Kazanç: Fuhuş yapmak, randevu evi işletmek veya haksız kazanç yollarını meslek edinmek.

• Toplum Dışı Yaşam: Marjinal ve toplumun genel ahlak kurallarıyla taban tabana zıt, eşi için utanç kaynağı olan süreklilik arz eden davranışlar.

III. Bu Davanın Diğerlerinden Farkı: Süre ve Af

Bu maddeyi diğer özel boşanma sebeplerinden (Zina, Hayata Kast vb.) ayıran en önemli özellikler şunlardır:

1. Süre Sınırı Yoktur: 6 aylık veya 5 yıllık hak düşürücü süreler bu dava türünde uygulanmaz. Suçun etkisi veya haysiyetsiz yaşam devam ettiği sürece dava açılabilir.

2. Af Engel Teşkil Eder: Eğer eş, diğerinin işlediği suçu bilmesine rağmen onu affettiğini beyan etmişse veya haysiyetsiz hayat süren eşiyle bu durumu bilerek yaşamaya uzun süre devam etmişse, dava hakkı zedelenebilir.

3. Kusur ve Tazminat: Suç işleyen veya haysiyetsiz hayat süren eş "tam kusurlu" sayılır. Bu durum, mağdur eşin Maddi ve Manevi Tazminat almasında en güçlü dayanaktır.

Bu sebebin diğerlerinden farkı: süre yoktur

Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme, Türk Medeni Kanunu'nun 163. maddesinde düzenlenir. Diğer özel sebeplerden ayrılan yönü şudur: kanun bu sebep için hak düşürücü süre öngörmemiştir.

Bunun sebebi olgunun niteliğidir. Zina ya da hayata kast belirli bir anda gerçekleşen olaylarken, haysiyetsiz hayat sürme süreklilik gösteren bir yaşam biçimidir. Süreklilik devam ettiği sürece dava hakkı da devam eder.

İki ayrı hâl, iki ayrı şart

Madde iki farklı durumu düzenler ve her ikisinde de ortak bir şart aranır: diğer eşten birlikte yaşamanın beklenemeyecek olması.

Tek bir olay haysiyetsiz hayat sürme sayılmaz; buna karşılık tek bir suç, niteliği küçük düşürücü ise sebebin ilk hâlini oluşturabilir.

Görevli mahkeme, yetki ve süre

Görev aile mahkemesindedir. Yetkili mahkemenin belirlenmesi ve sebepler arasındaki sıra için boşanma davası yazısı yol gösterir.

Bu sebep bakımından kanun hak düşürücü süre öngörmemiştir. Süreklilik gösteren durum devam ettiği sürece dava açılabilir.

Buna karşılık geçmişte kalmış ve sona ermiş bir durum bakımından, olgunun hâlâ birlikte yaşamayı çekilmez kıldığının ortaya konması gerekir.

Boşanmanın malî sonuçlarına ilişkin talepler hükmün kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ileri sürülmelidir.