Boşanmada mal paylaşımı: neler paylaşılır?

Boşanmada "her şey ikiye bölünür" yanılgısı yaygındır. Paylaşıma giren şey malın kendisi değil, tasfiye sonunda ortaya çıkan bir alacaktır.

Hangi mallar paylaşılır?

Türk Medeni Kanunu'nun yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılmadır. Kanunun 219. maddesine göre edinilmiş mal, her eşin mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği değerlerdir: maaş, ticari kazanç, sosyal güvenlik ödemeleri ve edinilmiş malların gelirleri bu kapsamdadır.

Kanunun 220. maddesindeki kişisel mallar ise tasfiyeye girmez. Bunlar arasında eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşyalar, mal rejiminin başlangıcında kendisine ait olan mallar, miras yoluyla veya karşılıksız kazanma yoluyla edinilen mallar ve manevi tazminat alacakları sayılır.

Belirleyici olan malın kimin adına kayıtlı olduğu değil, ne zaman ve nasıl edinildiğidir. Tapunun tek eşin üzerinde olması, o malın paylaşım dışı kalacağı anlamına gelmez.

2002 öncesi evlilikler neden farklı?

Sık atlanan ve sonucu kökten değiştiren bir ayrımdır. Edinilmiş mallara katılma rejimi 1 Ocak 2002 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Bu tarihten önce kurulan evliliklerde, evliliğin başından 1 Ocak 2002'ye kadar geçen dönem için önceki kanunun rejimi olan mal ayrılığı uygulanır; 1 Ocak 2002'den sonrası için edinilmiş mallara katılma geçerlidir. Yani uzun süreli evliliklerde mal varlığı iki döneme bölünerek değerlendirilir.

Bu nedenle 2002 öncesinde alınmış bir taşınmazın durumu, aynı evlilikte 2010'da alınmış bir taşınmazdan farklıdır.

Tasfiyede üç alacak türü

Tasfiye sonunda talep edilebilecek alacaklar birbirinden ayrıdır ve bir arada istenebilir.

Artık değer, kanunun 231. maddesine göre bir eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktardır. Borçlar düşülmeden yapılan hesap yanıltıcıdır.

Kusur mal paylaşımını etkiler mi?

Kural olarak etkilemez. Mal rejiminin tasfiyesi, boşanmadaki kusurdan bağımsız bir hesap işlemidir; aldatan eş de katılma alacağı isteyebilir.

Kusurun etkili olduğu yer tazminat ve nafakadır, tasfiye değildir. Kanun yalnızca dar bir istisna tanır: zina veya hayata kast nedeniyle boşanma hâlinde hâkim, kusurlu eşin katılma alacağının azaltılmasına veya kaldırılmasına karar verebilir.

Aile konutu ayrı bir korumadadır

Eşlerin birlikte yaşadığı konut, tapuda kimin üzerine kayıtlı olursa olsun özel bir korumaya tabidir. Malik olan eş, diğerinin açık rızası olmadıkça aile konutunu devredemez ve üzerindeki hakları sınırlayamaz.

Bu koruma tasfiyeden bağımsız işler ve boşanma davası açılmadan önce de talep edilebilir. Tapuya aile konutu şerhi konulması, konutun habersiz satılmasını fiilen engelleyen en pratik tedbirdir.

Ziynet eşyası ve mal kaçırma

Düğünde takılan ziynet eşyaları mal rejimi tasfiyesinden ayrı bir taleptir ve kendi ispat kurallarına tabidir; ayrıntısı düğün takıları davası yazısındadır.

Boşanma öncesinde malların üçüncü kişilere devredilmesi hâlinde tasfiye hesabına eklenmesi ve devrin iptali gündeme gelir; bkz. eşin mal kaçırması hâlinde ne yapılır.

Farklı bir rejim seçilebilir mi?

Seçilebilir. Eşler noterde yapacakları mal rejimi sözleşmesiyle kanunun öngördüğü seçimlik rejimlerden birini benimseyebilir. Uygulamada en çok tercih edileni mal ayrılığıdır; ayrıntısı mal ayrılığı rejimi yazısındadır.

Yasal rejimin işleyişini ve hesap ayrıntılarını edinilmiş mallara katılma rejimi yazısında bulabilirsiniz.

Dava ne zaman ve nerede açılır?

Görevli mahkeme aile mahkemesidir. Mal rejiminin tasfiyesi talebi boşanma davasıyla birlikte ileri sürülebileceği gibi ayrı bir dava olarak da açılabilir.

Ancak tasfiye hükmü kurulabilmesi için boşanma kararının kesinleşmesi beklenir; rejim, boşanma davasının açıldığı tarihte sona ermiş sayılır ve hesap bu tarihe göre yapılır. Bu nedenle dava tarihinden sonra edinilen mallar tasfiyeye girmez.

Katılma alacağı bir alacak hakkıdır ve zamanaşımına tabidir. Sürenin başlangıcı ve uzunluğu somut duruma göre değerlendirilmelidir; hak kaybı riski nedeniyle boşanma kesinleştikten sonra bekletilmemesi yerinde olur.